Makale

Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanı Dr. Muzaffer Şahin

SÖYLEŞİ

Söyleşi: Gazi Erdem
Din işleri Yüksek Kurulu Uzmanı

Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanı Dr. Muzaffer Şahin

“Kurulumuz, ülke gündeminde bulunan ve vatandaşlarımız tarafından Başkanlığımıza yöneltilen soruları dikkate alıp, değişen dünya şartlarını da göz önünde bulundurarak, dini meselelerde çözüm üretici bir yaklaşımla araştırmalar yapmakta ve ulaştığı neticeleri Kurul Kararı haline getirerek kamuoyuna duyurmaktadır.”

Görebildiğimiz kadarıyla Din İşleri Yüksek Kurulu’nun yapmış olduğu faaliyetler hakkında genelde toplumumuz, özelde de Başkanlığımız personeli yeterli bilgiye sahip bulunmamaktadır.
Konuyu birinci ağızdan, Din İşleri Yüksek Kurulu Başkanından öğrenmenin daha doğru ve etkin olacağı mülâhazası ile Kurul Başkanı Dr. Muzaffer Şahin’e düşüncemizi söyledik. Bizi kırmayarak söyleşi talebimizi kabul etmelerinden dolayı kendilerine teşekkür ediyoruz.
Efendim isterseniz, Din İşleri Yüksek Kurulunun Başkanlığımız içerisindeki yerinin ne olduğunu belirleyerek sohbetimize başlayalım.
Din işleri Yüksek Kurulu, Diyanet İşleri Başkanlığının en yüksek karar ve danışma organıdır. Başkanlığın kuruluş tarihinde oluşturulan Kurul, 1965 yılında kabul edilen 633 sayılı teşkilât yasasından önce, "Hey’et-i Müşavere" ve "Müşavere ve Dinî Eserleri inceleme Kurulu" olarak adlandırılmıştır. O dönemde, bugün çeşitli birimler tarafından yürütülen hizmetlerin hemen tamamı Kurul tarafından yürütülmüştür. Özetle ifade etmek gerekirse Kurul, Başkanlığın beyni mesabesinde olup, birimler arasında en üst statüye sahiptir. Direkt Diyanet işleri Başkanına bağlı olarak çalışır. Diyanet işleri Başkanı, Kurulun tabiî başkanı olup, katıldığı toplantılarda oturuma başkanlık eder. Yerine vekil göstermeden görevden ayrıldığı zamanlarda, Diyanet işleri Başkanına, Kurul Başkanı vekâlet eder.
Kurul, 16 üye, uzmanlar ve yeteri kadar büro personelinden oluşmaktadır. Üyelerin 12’si, tüzükte belirtilen esaslar doğrultusunda, İlâhiyat Fakülteleri temsilcileri, Başkanlığımız üst düzey yöneticileri ve bazı il müftülerinden oluşan seçici heyet tarafından seçilen 24 kişiden, 4’ü de ilâhiyat Fakülteleri Öğretim Üyeleri arasından, Diyanet işleri Başkanı’nın teklifi ve Bakanlar Kurulu Kararı ile yedi yıllık bir süre için atanırlar. Uzmanlar ise Başkanlığımızın çeşitli kademelerinde görev yapan personel arasından yeterlilik ve yarışma sınavıyla alınırlar. Her iki unvan için de belirleyici kriter, İlmî yeterliliktir.
Efendim, Kurulun görevleri hakkında okuyucularımızı bilgilendirebilir misiniz?
Din İşleri Yüksek Kurulu, mevzuatta belirtildiği üzere, Başkanlığın kısa ve uzun vadeli ana hizmet politikalarını belirlemek ve çalışma esaslarını tespit etmek, dinî konularda araştırma ve incelemeler yapmak veya yaptırmak, dinî kitapları telif veya tercüme etmek, dinî soruları cevaplandırmak, Başkanlıkça yapılacak yazılı, sesli ve görüntülü yayımların neşrine karar vermek, tetkiki istenen basılı, sesli ve görüntülü eserler hakkında mütalâa vermek, vaaz ve hutbe örnekleri hazırlamak, dinî ve İlmî faaliyet, neşriyat ve programları takip ederek değerlendirmek, Başkanlığın web sitesinde yer alacak bilgi ve belgeleri kararlaştırmak, din şûraları ile ilgili hazırlık çalışmalarını yapmak gibi çeşitli görevleri yerine getirmektedir.
Sayın hocam, Kurul çalışmalarının nasıl yürütüldüğünü anlatabilir misiniz?
Kurul, ihtisas komisyonları hâlinde çalışmalarını sürdürmektedir. Komisyonlar en az üç üyeden teşekkül etmekte ve iş yoğunluğuna göre yeteri kadar uzman da Komisyonda görevlendirilmektedir. Kurul, haftada en az bir kez toplanmakta ve gündeminde bulunan konuları görüşerek konuya göre karar veya mütalâa alınmaktadır.
Kurul bünyesinde; Dinî Soruları Cevaplandırma Komisyonu, Din Hizmetleri Komisyonu, Dinî Yayınlar Komisyonu ve Din Eğitimi Komisyonu olmak üzere dört ihtisas komisyonu ve ARGED Merkezi bulunmaktadır. Büyük bir kısmı, çeşitli seviyelerde akademik kariyer yapmış ve bazı alanlarda uzmanlaşmış olan üye ve uzmanlarımız, ihtisas ve uzmanlık alanlarına göre komisyonlarda görev yapmaktadırlar.
Kanaatimizce, Kurul çalışmalarının en önemlisi Kurul kararlarıdır. Bizleri Kurul kararları hakkında bilgilendirebilir misiniz?
Kurulumuz, ülke gündeminde bulunan ve vatandaşlarımız tarafından Başkanlığımıza yöneltilen soruları dikkate alıp, değişen dünya şartlarını da göz önünde bulundurarak, dinî meselelerde çözüm üretici bir yaklaşımla araştırmalar yapmakta ve ulaştığı neticeleri Kurul hararı hâline getirerek kamuoyuna duyurmaktadır. Ayrıca Başkanlığımızca yayınlanacak, tavsiye edilecek veya satın alınacak eserler de görüşülerek karara bağlanmaktadır. Kurulumuz her yıl ortalama 200 civarında karar almaktadır. Bu kararların bir kısmı da, Başkanlığımız web sitesinde yayınlanmaktadır.
Vatandaşlarımızca Başkanlığımıza yöneltilen dinî soruların cevaplandırılması hakkında bilgi verebilir misiniz?
Vatandaşlarımızın mektup, telefon, faks ve elektronik posta ile veya şahsen başvurarak yönelttiği sorular, Kurulumuzca cevaplandırılmaktadır. Bu hizmet, Kurulun kesintisiz olarak sürdürdüğü önemli görevlerden birisidir.
Kurulumuzca cevaplandırılan dilekçe ve e- postaların her birinde ortalama 5 soru bulunduğu ve bazen bir sorunun cevaplandırılabilmesi için saatlerce, hatta günlerce araştırma yapmak gerektiğini de söylemek isterim. Yapılan işe hacim olarak bakıldığında, Ramazan ve Kurban dönemleri haricinde, her ay ortalama bir ciltlik bir eser meydana gelmektedir.
Günlük asgari 15-20 civarında vatandaşımız Kurulumuza gelerek soru sormaktadır. Kurul uzmanlarının nöbetleşe görev yaptıkları Dinî Soruları Cevaplandırma Bürosu’na da, günde ortalama 100-150 civarında soru ulaşmaktadır. Dinî konuların medyada gündeme geldiği zamanlarda, üç aylarda, dinî gün ve gecelerde, Ramazan, hac ve kurban dönemlerinde sorular yoğunlaşmakta ve en az iki katına çıkmaktadır.
Sayın Erdem Kurulumuz ayrıca, Türkiye Büyük Millet Meclisi, diğer kamu kurum ve kuruluşları, Başkanlık Makamı, merkez birimlerimiz ve müftülüklerimiz tarafından yöneltilen pek çok dinî soru veya konu hakkında da mütalâa vermektedir. Cumhuriyet savcılıkları ve mahkemeler, soruşturma ve tahkikatlar neticesinde ele geçen kitap, broşür, film, CD, VCD, evrak ve benzeri dokümanı, dinî açıdan suç unsuru taşıyıp taşımadığı hakkında görüş bildirilmek üzere Kurulumuza göndermekte, çeşitli davalarla ilgili olarak, bilirkişilik yapacak üye veya uzmanlar istemektedir. Bu talepler de hassasiyet gösterilerek karşılanmaktadır. Bunların nadirattan olmadığını da vurgulamak istiyorum.
Peki sayın hocam, Kurulunuza en sık sorulan konular nelerdir?
Her türlü dinî konuda soru gelmektedir. Bir genelleme ile, intikal eden sorular arasında ibadet konularını, aile ve gençlik problemlerini içeren soruların daha ağırlıklı olduğunu söyleyebiliriz. Kurulumuza yöneltilen soruların yoğunlukları göz önünde bulundurularak, kolay erişimi sağlamak amacıyla, bunlar için hazırlamış olduğumuz cevaplar, fıkıh kitaplarındaki tertibe göre Başkanlığımızın www.diyanet.gov.tr adresinde bulunan web sitesinin "Sıkça Sorulanlar" bölümünde yayınlanmaya başlanmıştır. İtikat ve ibadet kısmı iıalkımızın hizmetine sunulmuştur. Bu konulara yapılacak ilâveler ile diğer konularda hazırlanacak cevaplar tamamlandıkça sitemize yüklenecektir.
Dinî yayınların incelenmesi de bildiğimiz kadarıyla Kurulda yoğun bir iş hacmi oluşturmaktadır. Efendim, bu konuda da bizleri aydınlatabilir misiniz?
Başkanlığımız tarafından yayımlanacak veya Müftülük yayın satış yerlerinde satışa sunulacak her türlü eser için Din işleri Yüksek Kurulunun görüşü gerekmektedir. Türkiye Diyanet Vakfınca yayımlanacak eserler de Kurulumuzca İncelenmektedir.
Çeşitli kurum, kuruluş ve şahıslarca hazırlanan ve Başkanlığımızca yayımlanması, satın alınması ya da tavsiye edilmesi talep edilen çok sayıda kitap, makale, senaryo, CD, VCD, video bandı, teyp kaseti vb. eser ile Diyanet İşleri Başkanlığı süreli yayınlarında yer alması istenen pek çok yazı Din İşleri Yüksek Kurulu’na intikal ettirilmektedir. Eserler, İlmî kriterlere, Kur’an ve Sahih Sünnete uygun olup-olmadığı, millî birlik ve beraberliğimize zarar verebilecek unsurlar taşıyıp-taşı- madığı, henüz netleşmemiş, kamuoyunda tartışmaya sebep olabilecek veya siyasî görüşler içerip- içermediği, Başkanlığımız hizmet alanına bir katkısı olup-olmadığı gibi yaklaşık yirmi maddeden oluşan kriterlere göre İncelenmektedir.
Sayın hocam, şimdi biraz da Din Hizmetleri Komisyonunun yapmış olduğu çalışmalar hakkında konuşabilir miyiz?
Adından da anlaşılacağı gibi bu komisyonumuz gerek cami eksenli, gerekse cami dışı din hizmetlerini konu edinmiştir. Başkanlığımızca yurt genelinde yürütülen hizmetler gözden geçirilmiş, değişen dünya şartlarında her türlü iletişim araçlarının kullanılarak verimliliğin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır. Bu amaçla hazırlanan konferans, vaaz ve irşat programları Kurul üyelerinin iştiraki ile 81 il ve birçok ilçede 2002’de uygulanmıştır.
Hutbelerin yazımı, kontrolü ve okunmaya hazır hâle getirilmesi hakkında "Hutbe Hazırlama Projesi" adlı bir proje hazırlanmış ve uygulamaya konulmak üzere ilgili Birime gönderilmiştir. Ülke genelinde cuma günleri camilerde okunan ve Diyanet Aylık Dergi ile Başkanlığımız web sitesinde yayımlanan hutbeler, bu komisyonumuz tarafından değerlendirilmekte, gerekli düzenlemeler yapılmakta ve Kurul toplantılarında son şekli verilerek karar alınmaktadır.
Başkanlığımızca hazırlanan ve TRT Televizyonlarının çeşitli kanallarında yayınlanan “Diyanet Saati" programına da katkı sağlanmaktadır. Ayrıca, diğer televizyon kanallarınca yayınlanan pek çok dinî programa da Başkanlığımız adına Kurulumuz personeli katılmaktadır.
Sayın Başkanım, Kurul olarak Başkanlığımızın eğitim hizmetlerine de katkıda bulunuyorsunuz. Bu konuda da konuşabilir miyiz?
Kurulumuz, Başkanlığımızca yürütülen eğitim faaliyetlerinin yeniden yapılandırılması gerektiğini düşünmektedir. Bu bağlamda, Başkanlığımızca yürütülmekte olan Hizmet Öncesi Eğitimi, Hizmet içi Eğitimi ve Kur’an Kursu müfredatı gözden geçirilmiş, "Diyanet işleri Başkanlığı’nın Hizmet Alanlarına Yeni Bir Vizyon" ve "Diyanet işleri Başkanlığı’nda Hizmet içi Eğitimin Yeniden Yapılandırılması" başlıklı projeler hazırlanmıştır. Mezkûr projelerde öngörülen "eğiticinin eğitimi" noktasından hareketle, pilot bölge seçilen Ankara’da, bayan Din Hizmetleri Uzmanlarına yönelik düzenlenen hizmet içi eğitim seminerinde "Dinî Danışmanlık ve Rehberlik Tasarımı" konusu işlenmiştir.
Kurulumuz, "Hizmet içi ihtisas Kursları Hazırlık Bölümü Müfredat Programı"nı yeniden hazırlamıştır. Ayrıca, ilgili öğretim üyelerinin iştirakiyle oluşturulan bir komisyon tarafından hazırlanan; yaz kursları, yetişkinler, yüzünden okuyanlar ve hafızlığa çalışanlar için dört ayrı "Kur’an Kursları Öğretim Programı" Kurulumuzca incelenmiştir.
Kurul üye ve uzmanlarımız Başkanlığımızca açılan hizmet içi, hizmet öncesi ve diğer eğitim seminerleri ile imtihan komisyonlarında da görev almaktadır.
Hocam, Din Şûraları ve bilimsel toplantılar Kurulun gerçekleştirdiği en önemli faaliyetlerdendir. Bugüne kadar gerçekleştirilen şura ve toplantılar hakkında bilgi verebilir misiniz?
Uluslar arası mahiyette şimdiye kadar I. ve II. Din Şûraları gerçekleştirilmiş olup, III. Din Şûrasının hazırlık çalışmaları devam etmektedir. I. Din Şûrası, 184 bilim ve din adamının katılımı ile 1993 yılında Ankara’da düzenlenmiştir. 1998 yılında da 210 bilim ve din adamının katılımı ile yine Ankara’da II. Din Şûrası yapılmıştır.
Bugünlerde, III. Din Şûrası’nın "Diyanet İşleri Başkanlığı’nın Yurtdışı Din Hizmetleri ve Din Eğitimi (Avrupa, Amerika ve Avustralya)" başlığı ile 20-24 Eylül 2004 tarihlerinde Ankara’da yapılması kararlaştırılmış olup, gündem çalışmaları devam etmektedir.
Öte yandan, Mayıs 2002’de İstanbul’da "Güncel Dinî Meseleler İstişare Toplantısı" düzenlenmiştir. Söz konusu toplantıda, ilâhîyatçı akademisyenlerle, ülke gündeminde tartışılan dinî konular üzerinde istişarelerde bulunarak, ortak bir karara ulaşmak hedeflenmiştir. Toplantı ve Sonuç Bildirgesi, kamuoyunda müspet yankı uyandırmıştır. Bahsettiğim toplantıda alınan kararlar gereğince de, Ekim 2002’de Ankara’da Güncel Dinî Meseleler Birinci ihtisas Toplantısı yapılmıştır.
Ayrıca, Başkanlığımız ve çeşitli iiâhiyat Fakültelerinin ortaklaşa gerçekleştirdiği "Türkiye’nin Avrupa Birliğine Girişinin Din Boyutu Sempozyumu", "Oryantalizmi Yeniden Okumak: Batıda İslam Çalışmaları Sempozyumu", "Kur’an Mealleri Sempozyumu" ve "Ülkemizde Engelliler Gerçeği ve İslam Sempozyumu" adlı İlmî toplantılara, organizasyon ve icra aşamasında Kurulumuzca katılım sağlanmıştır. "Kutlu Doğum Haftası" programlarına da plânlama ve icra aşamasında önemli katkılar sağlanmakta, Kurul üye ve uzmanlarımız bu çerçevede birçok il ve ilçede konferanslar vermektedirler.
Engellilere yönelik yapılabilecek hizmetleri konu alan ve Kurulumuzda hazırlanan projede yer alan teklifler doğrultusunda yapılan hizmetler dolayısıyla Cumhurbaşkanımız, Başkanlığımızı Altın Plaket ile ödüllendirmiştir.
Son üç yılda, Kurulumuz üye ve uzmanları 106 İlmî toplantıya tebliğ sunmak veya müzakerede bulunmak üzere katılmışlardır. Aynı dönemde, üye ve uzmanlarımızın hazırladığı, Başkanlığımızca veya diğer yayınevlerince yayınlanan kitap sayısı 13, İlmî makale sayısı da 148’dir.
Sayın Başkanım, biraz da Kurula bağlı olarak çalışmalarını sürdüren Araştırma Geliştirme ve Dokümantasyon Merkezinin faaliyetleri hakkında bilgi verebilir misiniz?
Söz konusu merkezi biz ARGED şeklinde isimlendiriyoruz. ARGED Merkezimiz üç Kurul üyesinden oluşan bir yönetim kurulunca idare edilmektedir. Üç Kurul uzmanımız da bu birimde görev yapmaktadır. Sohbetimize başlarken bahsettiğim e-posta fetvaları ve Başkanlığımız Web sitesi ile ilgili işlemler ARGED Merkezince koordine edilmektedir. Bu rutin işlerin yanı sıra nitelikli elemantakviyesi ve teknik donanımla daha da güçlendirmeyi düşündüğümüz ARGED’de Başkanlığımız hizmet alanına yönelik önemli projeler hazırlan- makta, Kurulumuz personelinin bilgisayar teknolojisinden daha fazla yararlanmalarını temin etme, araştırma yapmayı kolaylaştırma ve Kurulumuzdaki iş akışını hızlandırmaya yönelik çalışmalar yapılmaktadır.
Kuruluşundan günümüze kadar Din işleri Yüksek Kurulu’nca alınan kararlar günümüzden geriye doğru bilgisayar ortamına aktarılmaya başlanmıştır. 1930 yılına kadarki kararlar aktarılmış olup, 1930-1924 yılları arasındaki 7 yıla ait Osmanlıca kararların transkribe işlemi ise devam etmektedir.
Internet ortamında yer alan ve Başkanlığımızı ilgilendiren bilgi ve belgeler takip edilerek, ilgili birimlere iletilmekte ve arşivlenerek dokümantasyon oluşturulmaktadır.
Başkanlığımız hizmet alanlarıyla ilgili olarak; "Camileri Ziyaret Eden Yabana Turistlere Verilecek Hizmetler", "Aile ve Evlilik Törenleri", yeni Müslüman olanlara ve yurt dışındaki ve yurt içindeki camilerimizi ziyaret edenlere ücretsiz verilecek ve İngilizce, Almanca ve Fransızca basılacak "Özet Olarak İslâm" adlı bir cep kitabı hazırlanması, "Çevre ve Doğal Hayatın Korunması" gibi bazı projeler hazırlanmıştır. Aile ile ilgili projede yer alan hususlar pilot bölge olarak seçilen 6 ilimizde uygulanmakta, bu sene ülke geneline yaygınlaştırılması plânlanmaktadır.
Başkanlığımızca yürütülen hizmetlerin etkinliğini tespit etmek, toplumun beklentilerini belirlemek ve bu doğrultuda politikalar üretebilmek amacıyla web sitemizde anketler düzenlenmektedir. Sitenin güncelleştirilmesi ve muhtevasının zenginleştirilmesi çalışmaları devam etmekte, zaman zaman sayfa dizaynı yenilenmektedir.
"Bunları Biliyor muyuz?" ve "Sıkça Sorulanlar" sayfaları oluşturularak, en çok sorulan soruların cevaplan vatandaşlarımızın istifadesine sunulmuştur. Başkanlığımız yayınlarından oluşan bir "Internet Kütüphanesi" oluşturulmuştur. Başkanlığımızca hazırlanan Kur’an-ı Kerim’in Türkçe Meali ve Okunuşu web sitesine yüklenmiştir. Daha çok sayıda insana ulaşımı temin amacıyla sitemiz, İngilizce, Almanca ve Arapça dillerine tercüme edilmiş olup, son kontrolleri yapılmaktadır. Kontrol işi bittikten sonra sitemiz bu dillerde de okunabilecektir.