Makale

GÜZEL KOKUSUYLA LAVANTALAR

GÜZEL KOKUSUYLA LAVANTALAR

Şule TÜZÜN

Lavantanın dünya üzerinde Kuzey Afrika’dan Batı Arabistan’a kadar Akdeniz havzasını da içine alan bir yayılışı bulunmaktadır. Lavantadan elde edilen ürünler günümüzde parfümeri, gıda, kozmetik, sağlık, peyzaj gibi pek çok kullanım alanına sahiptir. Dünyada lavantada iki önemli türün (lavandin ve lavender) tarımı yapılmaktadır. Lavanta uçucu yağı, en fazla kozmetik ve parfüm sanayisinde kullanılmaktadır. Bunun yanında güzel kokusu nedeniyle sabun ve diğer endüstri kollarında, ilaç sanayisinde ise ağrı kesici, sakinleştirici, uykusuzluk giderici özellikleriyle aromaterapide kullanılmaktadır. İdrar arttırıcı ve romatizma ağrılarını dindirici etkisi de vardır. Lavanta çiçekleri çay şeklinde de kullanılmaktadır.

Peki lavanta, nasıl toprakları sever?

Lavanta, toprak yönünden seçici olmayan bir bitkidir. Ancak kuru, hafif, kireççe zengin yerleri sever. Toprağın derinliğinde yeterince rutubetin bulunması gerekmektedir. Lavanta, soğuğa fazla dayanıklı değildir. Ancak Orta Avrupa koşullarında kışı geçirecek kadar soğuğa dayanıklı bazı türleri vardır. Özellikle ticari yetiştiricilikte nispeten yüksek rakımlı yerlerde sulama ve azotlu gübrelemeye kış öncesinde dikkat ederek bitkilerin kendini kışa hazırlaması sağlanmalıdır. Bu amaçla sulama ve gübreleme ağustos ayından itibaren azaltılmalı veya tamamen sonlanmalıdır.

Lavanta, tür ve çeşitlere, iklim ve toprak koşullarına, yöne göre değişmekle birlikte temmuz ayı içerisinde tam çiçeklenme devresine ulaşır ve bu dönemde hasat edilir. Bitkinin hasadında testereli ot bıçağı kullanılmaktadır. Son yıllarda benzinli çit biçme makineleri ile de hasat yapılmaktadır. Hasat edilen çiçekler, ya doğrudan uçucu yağ elde etmek için işlemeye alınır ya da gölge bir ortamda kızışma oluşmayacak bir kalınlıkta serilerek kurumaya bırakılır. Kurutulmuş saplı lavanta çiçekleri elle veya farklı yöntemlerle saplarından ayrılır. Çiftçi koşullarında kurutma işlemi açık araziye serme şeklinde yapıldığı için uçucu yağ veriminde bir miktar kayıp yaşanmaktadır. Lavantadan genellikle su veya buhar yöntemiyle uçucu yağ elde edilmektedir. Uçucu yağ randımanı, sapsız kuru çiçeklerde çeşitlere göre değişmekle birlikte % 3-9 arasında değişmektedir.

Lavanta bitkisini evinizde de yetiştirebilirsiniz, bunun için havalandırılmış mineral bakımından zengin toprak ve büyük boy saksıya ihtiyaç var. Saksıya doldurduğunuz toprağın yaklaşık 3 cm derinine tohumu koymanız yeterli, ardından can suyunu verebilirsiniz. Lavantanın bakımı kolaydır. Sulama sorunu yaşamaz. Çok nemli toprağı sevmez ve uzun süre kuru kalabilir. Haftada iki defa bir çay bardağı kadar dinlenmiş su verebilirsiniz. İlkbahar aylarında köklerin nefes almasını engelleyen sapların kesilmesi gerekir. Aralık ayına geldiğinizde lavantanın tepesinde kalan yaprakları keserek yeni bir mevsim için daha gür çiçeklerin oluşmasını sağlayabilirsiniz. Lavantayı üst kısımdan kestiğinizde tüm oksijen köklere kadar iner ve yeni yapraklar için daha sağlıklı bir ortam oluşur.