Makale

DİYANET İŞLERİ BAŞKANI AHMET HAMDİ AKSEKİ HAYATI MÜCADELESİ VE ESERLERİ

KİTAPLIK

DİYANET İŞLERİ BAŞKANI AHMET HAMDİ AKSEKİ

HAYATI MÜCADELESİ VE ESERLERİ

Hatice TOKSÖZ

Ahmet Hamdi Akseki, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e intikal eden bir âlim, aydın ve fikir adamı, muhteva itibarıyla kıymetli birçok dinî eser kaleme almış bir müellif; nihayet kuruluşundan itibaren Müşavere Heyeti azası, Başkan Yardımcısı ve Başkan olarak Diyanet İşleri Başkanlığı teşkilatı içinde bütün üst kademelerde etkili görevler üstlenmiş önemli bir kişiliktir. Fasılasız çeyrek yüzyıl “Kurucu” bir kişi olarak çalışması, onun adının Diyanet İşleri Başkanlığı ile özdeş hâle gelmesinde büyük rol oynamıştır.

Velut bir kaleme sahip olan Akseki, dinî eser telifi ile neşrinin zorlu koşullardan geçtiği bir dönemde yoğun mesaisi ile birlikte doğru dinî bilgi ihtiyacını karşılamak için pek çok eser kaleme almıştır. Kitaplarının ve yazılarının muhatap kitlesi, âlim ve aydınlardan öğrencilere, cami cemaatinden köylülere kadar toplumun bütün kesimlerini kuşatacak şekilde olmuştur. Aynı zamanda Akseki, dinî yayıncılık alanında Elmalılı Tefsiri gibi külliyatların ortaya çıkmasına da önayak olmuş bir şahsiyettir.

Prof. Dr. İsmail Kara ve Rabia K. Gündoğdu tarafından hazırlanan “Diyanet İşleri Başkanı Ahmet Hamdi Akseki” başlıklı çalışma, derin bir araştırma ile yoğun bir emeğin mahsulüdür. İki cilt hâlinde toplam üç kitap olan eserin ilk cildi, Akseki’nin 1887’de başlayıp 1951’de nihayet bulan hayat hikâyesini; ailesi, tahsili, hoca ve arkadaş çevresi, memuriyet vazifeleri ve vermiş olduğu mücadelesi ile beraber gözler önüne serecek şekilde hazırlanmış bir entelektüel biyografi örneğidir. Eser, bir dönemi bir kişi üzerinden okuma açısından -bu tarz çalışmaların azlığı dikkate alındığında- büyük bir boşluğu doldurmaya taliptir ve bu durum, eserin kıymetini bir kat daha arttırmaktadır. Çalışma, Akseki’nin içinde yetiştiği medrese dünyası ile fikirlerinin geliştiği çevre; ülkedeki din eğitiminin serencamı ile Diyanet İşleri Başkanlığını tanıma ve anlama noktasında değerlendirmeler içermekte ve o dönem yaşanan değişimlerle kırılmaların hayatında bıraktığı iz düşümler hakkında önemli ipuçları vermektedir.

Eserin ikinci cildi bibliyografya ve albümden müteşekkildir. İlk ciltte anlatılan hayat hikâyesinin desteklendiği görseller ile dönem tarihi için önemi haiz vesikalar bu ciltte yer almaktadır. Ayrıca Akseki’nin basılmış ve basılmamış kitapları, yazma eserleri, dergi ve gazetelerde çıkan makaleleri kronolojik olarak verilmiştir. Akseki’nin aile albümünden ve arkadaş çevresinden intikal eden özel fotoğraflar, hatıralar, el yazmaları, risale, kitap ve yazı müsveddeleri, kartvizit, imzalı kitap, icazet ve diploma, hüviyet cüzdanları, özlük dosyaları, resmî ve hususi mektuplar ile notlar, gazete ve dergi kupürleri, hakkında kaleme alınan yazılar yer almaktadır. Yazarlar, okuyucuyla pek çok önemli belgenin tıpkıbasım versiyonunu paylaşmaktadır. Ayrıca kitapta henüz gün yüzüne çıkmamış pek çok yazma eser hakkında önemli tetkikler de yer almaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları arasından çıkan bu kıymetli eser, Akseki’nin şahsında bir dönemi anlamlandırmada okuyucunun zihnine ışık tutacak bir nitektedir ve Akseki’nin rahmetle yâd edilmesine güzel bir vesiledir.