Makale

MERAK EDİYORUM

MERAK EDİYORUM

Esma Türkseven

Doğal İnci Nasıl Oluşur?

Eskiden beri insanlar tarafından değerli bir mücevher olarak kullanılan doğal incilerin çoğunun kaynağı istiridyelerdir. İncinin istiridye içerisinde oluşması, aslında istiridyenin kendini koruma mekanizmasının sonucudur. Bu sert kabuğun içerisinden geçen çeşitli organizmalar, bir kum tanesi ya da herhangi bir parçacık istiridye tarafından yabancı madde olarak algılanır. İstiridye, kendini korumak için bu yabancı maddeyi sert, katı, güçlü ve parlak yapıdaki sedef mineraliyle sarmaya başlar. Zaman geçtikçe daha çok sedef ile kaplanan yabancı madde, parlak ve sert bir taşa, yani inciye dönüşür. Sedef minerali, normalde istiridye tarafından kabuğun iç katmanını korumak amacıyla üretilir, aynı zamanda istiridye kabuğunun iç katmanına da rengini verir. Aragonit adı verilen bir çeşit kalsiyum karbonat kristalinden oluşur.
İnci, oluşurken içerisinde bulunduğu canlının yaşamını etkilemez.

TAVAN ARASI

Şehzadeleri Hayata Hazırlayan “Lala”lar
Osmanlı padişahları, şehzadelerine, güzel konuşan, edep ve tecrübe bakımından itimat edilen mümtaz kişilerden lala tayin ederdi. Şehzadenin eğitimine yardımcı olmak, şehzade divanına vezir makamında başkanlık etmek, sancak askerleriyle sefere çıkmak yahut sefer vakti bulunduğu bölgenin büyük kısmını muhafaza etmek, merkezle şehzade arasındaki bağı sağlamak lalanın görevleri arasında yer alıyordu. Görev süreleri iki-üç yıl kadardı fakat şehzadeyi etki altına alarak bir güç unsuru hâline gelmelerini önlemek için sık sık lala değişikliği yapıldığı da görülmekteydi.
Fatih Sultan Mehmed’in teşkilat kanunnamesiyle resmî bir nitelik kazanan lalalık, III. Mehmed’den sonra şehzadelerin sancağa çıkma usullerine son verilince idari yönünü tamamen kaybetmiştir. Saltanat sistemindeki değişme ve şehzadelerin sarayda sıkı bir gözetim altında tutulmaları, lalalığa, eğitim fonksiyonunun ön plana çıktığı yeni bir sıfat kazandırmıştır.

NELER OLUYOR HAYATTA

Dünyada 80 Ülkede Su Sıkıntısı Yaşanıyor
UNESCO (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü) ve WWF (Dünya Doğayı Koruma Vakfı) raporlarına göre, dünya nüfusunun %40’ını barındıran 80 ülkede su sıkıntısı çekiliyor. Su kıtlığı çeken yaklaşık 1,9 milyar insan sayısının 2050’de 3 milyara çıkması bekleniyor. Atık suların % 80’inden fazlası arıtılmıyor ve yaklaşık 1,8 milyar insan herhangi bir arıtım süreci geçirmemiş suları içmek zorunda kalıyor. Temiz olmayan su, kolera, tifo gibi hastalıklara yol açıyor. Her yıl çoğunluğu çocuk olan 2 milyon insan, sudan kaynaklanan hastalıklardan dolayı hayatını kaybediyor.
Küresel Su Enstitüsünün verileri, 2030’a kadar 700 milyon kişinin, su kıtlığı nedeniyle yaşadıkları bölgelerden göç etmek zorunda kalacağı uyarısında bulunuyor.

TAKVİM YAPRAĞI

Türkiye’nin ilk uydusu Türksat 1B fırlatıldı. (10 Ağustos 1994)
Abdurrahman Gürses vefat etti. (10 Ağustos 1999)
Modern dikiş makinesi icat edildi. (12 Ağustos 1951)
Çanakkale anıtı törenle açıldı. (21 Ağustos 1960)
Büyük Taarruz zaferle sonuçlandı. (30 Ağustos 1922)

KISA KISA

LPG neden kokar?
LPG, doğal hâliyle renksiz, kokusuzdur. Kaçak oluşması durumunda kolayca fark edilebilmesi için içerisine etil merkaptan eklenerek kullanıma sunulur. 1937 yılında Teksas’ta bir okulda meydana gelen faciada 370 öğretmen ve öğrenci hayatını kaybettikten sonra bu çözüm üretilmiştir.

Nerede bu çekirdek?


Çileğin üzerindeki nokta şeklindeki yapılara “aken” denir. Akenler, çiçekli bitkilerin oluşturduğu kuru meyvelerdir. Birçok çiçekte akenlerin içinde çekirdek bulunur. Çileğin çekirdeği de akenlerin içindedir.

BİRACAYİP KELİME

Somatizasyon

Fiziksel birçok şikâyetiniz var, defalarca doktora gitmenize ve her türlü testten geçmenize rağmen bu sorunlara neden olabilecek bedensel bir hastalığa rastlanmıyor. Bu durumda somatizasyon bozukluğu yaşıyor olabilirsiniz. “Soma” eski Yunancada “beden” anlamına gelir. Somatizasyon ise ruhsal sıkıntı ve gerilimlerin bedene yansıması olarak açıklanabilir. Sözel yoldan ifade bulamayan sıkıntı, beden üzerinden kendini fark ettirir. Örneğin, kişinin, midesiyle ilgili kronik şikâyetleri vardır; kulakta çınlama, omuz, boyun, sırt ve bacaklarda ağrıları mevcuttur ve bu şikâyetler fiziksel bir nedenle açıklanamıyordur. O zaman bu kişiye somatizasyon bozukluğu tanısı konabilir. Bu tip bozukluklarının oluşmasında yardım çağrısı, odak noktası olma, çevresindekileri kontrol etme, yönetme ya da hasta olmakla elde edilmiş avantajları sürdürme çabasının rolü büyüktür. Ortaya çıkış nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte ailesel yatkınlık ve çevresel etkenlerin önemli rol oynadığı düşünülür. Toplum genelinde hastalığa yakalanma riski, % 0,1-0,5 oranındadır.