Makale

OSMANLI ŞEYHÜLİSLAMLARININ TERACİM-İ AHVALİ

OSMANLI ŞEYHÜLİSLAMLARININ TERACİM-İ AHVALİ

Kanûnî Sultan Süleyman Devri:

«Şeyhülislâm ve Mufti’l-Enam»

9

İBN-İ KEMAL AHMED ŞEMŞÜ’D-DÎN EFENDİ

Kemal Paşa-Zâde Ahmed Şemsü’d-Dîn Efendi Süleyman Kanuni devri­nin en büyük simalarındandır. Edirne’de doğmuştur. Kemal Paşa-Zâde Sü­leyman Bey in oğludur. (İbn-i Kemal unvâniyle meşhurdur. İbn-i Kemal genç­liğini tahsîl-i ma’rifetle geçirdi. Pederi Ümerâdan olduğu için kendi de Ümerâ, silkine dâhil oldu. Bâyezid-i Sânî zamanında bir çok seferlerde bulundu. As­kerlikle büyük bir dirayet gösterdi. Bir gün, otuz akça ile Filibe Müderrisi olan Molla Lûtfi’nin Evrenos-Zâde Ahmed Bey’e tekaddüm ettiğini görünce, ulemâ, zümresinin ümerâya ne derece tefevvuk eylediğini anladı, o tarihten i’tibâren zümre-i ulemâya dâhil olmaya karar verdi, O sene seferden dönüşünde derhal tebdîl-i meslek etti. Hatîb-Zâde’den ve devrinin sair ulemâsından tah­sîl-i ulûma muvaffak oldu. Edirne’de Taşlık ve Halebî medreseleriyle Üç Şerefeli Camie, Üsküb’de İshak Paşa Medresesine Müderris oldu. Bir müddet sonra Edirne Kadılığına, Anadolu Kazaskerliğine irtikaa etti (922). Üç sene sonra azledildi. Bununla berâber Yavuz Sultan Selim zamanında şan ve şöh­reti yine âfâk-gîr oldu. Sultan Selîm’in bütün seferlerinde bulundu. Mısır se­ferinde kahraman Selîm’in yanından ayrılmadı. Seferden dönüşte atının aya­ğından sıçrayan çamurlar Yavuz’un elbisesine konduğu zaman. Sultan Se­lim: Ulemâ ayağından sıçrayan çamurun medâr-ı zînet ve bâdî-i mefharet olacağım beyân ederek çamurlu elbisenin vefâtından sonra sandukası üzerine konulmasını vasıyyet etmiş, İbn-i Kemal’in mertebe-i fazlını bir kat daha i’lâ eylemişti.

İbn-i Kemal, Süleyman Kanûnî devrinde sît u şöhretin evc-i kemâline vâsıl oldu. 932’de Müfti’l-Enâm nasbedildi. Mesâil-i şer’iyyeyi hall ü fasılda gösterdiği iktidardan dolayı «Müfti’s-Sakaleyn» unvâniyle benam oldu.

Vefâtında İstanbul hâricinde Mahmud Çelebi zâviyesine defnolundu. Vefat tarihi H. 940 olarak hesaplanmıştır, müddet-i fetvâsi sekiz senedir.

İbn-i Kemal, Osmanlı ulemâsının en bülendlerindendir. Alim, fâzıl, şâir, müverrih idi. Tekmîl âsârı iki yüze yakındır.

Başlıca eserleri: Dekaayıku’l-Hakaayık, Yûsuf ve Züleyhâ, İdris-i Bitlisi’nin Heşi-Behişt tercemesi. Tağyir ve Tenkîh, Islah-i Miftah, Keşşaf’a nâ-tamam bir hâşiye, Şerh-i Miftâh, Mühimmat, Muhîtu’l-Lûga ve Osmanlı Târihi, Eş’ârının en meşhuru Yavuz Sultan Selîm’in vefâtına yazdığı mersiyedir.