Makale

Usûl Terminolojisi-Hadis İlminde Rical Bilgisi

Kitap Tanıtımı
Mutlu Doğan


Usûl Terminolojisi

Kavramlar düşüncenin yapı taşlarıdır. Kavramların terminolojik anlamları göz önünde bulundurularak gerçekleştirilecek akıl yürütmeler sağlıklı sonuçlara ulaşabilmemize imkân sağlayacaktır. Lafzı aynı olan kavramların farklı ilim dallarında farklı anlamlarda kullanıldığı bilinen bir gerçektir. Örneğin “müfsit” kavramı fıkıh usulünde farklı, kelam ilminde farklı bir anlamda kullanılmıştır. Fıkıh ilminin metinleri okunurken müfsit kavramına kelam ilmindeki mana verilirse kavram kargaşasının ortaya çıkması kaçınılmaz bir sonuçtur. Bunun en tipik örneğine İslam düşüncesinde “üç mesele” olarak bilinen tartışmalarda rastlamaktayız. “Kadim” kelimesine Farabi ve İbn Sina epistemolojik bir anlam yüklerken kelam âlimleri ontolojik bir anlam yüklemişlerdir. Metinlerin yanlış yorumlanmaması için sahip olmamız gereken bilimsel ilkelerden bir tanesi de ilim dallarının terminolojisinden ayrı olarak âlimlerin kendilerine özgü terminolojik bir dile sahip olabileceği hususudur.
Ferid el-Ensari tarafından kaleme alınan ve Işık Akademi Yayınları tarafından yayın dünyamıza kazandırılan Usul Terminolojisi isimli eser Şatıbi örneğinden yola çıkarak usul metodolojisini konu edinmektedir. Ferid el-Ensari kitabın isminin usul terminolojisi olmasının usul ilminin öneminden kaynakladığını söyler. Yazara göre “Bütün şer’i ilimler doğrudan veya dolaylı olarak Allah’ın muradını anlamayı hedeflediğinden bu ilimlerin her biri ya usul denizine dökülen birer akarsu ya da onun suyuyla beslenen bir göl mesabesindedir.”
Dinî terminolojinin yenilenmesine din anlayışının yenilenmesi esasından yaklaşan Şatıbi’nin bu çalışmaları esnasında bazen yeni kavramlar üretmesi bazen de mevcut usul terimlerine yeni içerikler yüklemesi yaptığı çalışmaların ilmî değerini ve günümüzde hâlâ ilmî etkinliğini sürdürüyor olmasını açıklar niteliktedir.
Eserin birinci bölümünde Şatıbi’nin terminolojiyi yenilemede ıslah çabası, usuli tanım teorisi ve mantıkçıların tanım anlayışını eleştirisi gibi başlıklar yer almaktadır.
İkinci bölüm ise usul, içtihat, meal, seddü’z-zerai, hiyel, istihsan gibi kavramların usuldeki kullanışları ve ayrı ayrı başlıklar hâlinde Şatıbi’nin bu kavramlara kazandırdığı içerik üzerinde durmaktadır. (Usûl Terminolojisi (Şatıbi Örneği), Ferîd el-Ensârî, Işık Akademi Yayınları 2011, 698 s.)

Hadis İlminde Rical Bilgisi

Hadis âlimleri metin ile birlikte isnada çok büyük önem vermişlerdir. Onlara göre isnat zincirini meydana getiren ravi halkaları ne kadar sağlam olursa hadis o kadar güvenilir olacaktır. Hadis rivayetinde isnada bu kadar önem verilmesi beraberinde rical ilminin, içerisinde kendi kaideleri ve terminolojisi olan sistematik bir ilim dalına dönüşmesini sağlamıştır.
Rical ilmi ravilerin kimlik bilgilerini, cerh ve tadil hâllerini, hangi muhite mensup olduklarını ve karakter analizlerini inceleyen bir ilim dalıdır. Rical ilminin kaynaklarında sadece hadis ilmi için yararlanabileceğimiz bilgiler yer almaz. Bu eserlerde kaynakların yazıldığı dönemdeki olaylar, o dönemdeki toplumsal yapı, ilim adamlarının karakter yapısı ve ahlaki meziyetleri hakkında gün yüzüne çıkmamış bilgiler yer almaktadır.
Mehmet Eren tarafından kaleme alınan ve İSAM yayınları tarafından yayın dünyamıza kazandırılan “Hadis İlminde Rical Bilgisi ve Kaynakları” isimli eserin birinci bölümünde ravi ve muhaddislerin kimlik bilgileri, bu kimlik bilgileri ile ilgili problemler, hadisçilerin yaşam süreleri ve vefat tarihleri yer almaktadır. İkinci bölüm ravi ve muhaddislerin tabakalarını, üçüncü bölüm ise belirli bölgelerin ve kitapların ricalini konu edinmektedir. Hadis ilmine ilgisi olan okurların dikkatle okuması gereken dördüncü bölümde ise cerh ve tadil ilmi ile ilgili kısa bir girişten sonra sika ve zayıf raviler hakkında yazılmış kitaplar hususunda geniş bir malumata yer verilmektedir. Son olarak beşinci bölümde muhaddislerin hocaları ve okudukları kitaplar hakkında yazdıkları kitaplarla ilgili bilgiler yer almaktadır.
Eser rical ilmi ve kaynakları ile ilgili kapsamlı bir çalışmanın ürünü olması nedeniyle Türkçe hadis edebiyatında önemli bir boşluğu doldurarak kısa zamanda klasikler arasındaki yerini alacaktır. (Hadis İlminde Rical Bilgisi ve Kaynakları, Mehmet Eren, İnsan Yay. 2011, 727 s.)

İslam Hukuku Açısından Bedensel Engellilik
Dr. Hilal Özay,
TDV Yay., Ankara 2013, 438 s.

Osmanlı İmparatorluğunda Teşrifât
Haz. H. Ahmet Arslantürk, Miraç Tosun, Serdar Soyluer, Okur Kitaplığı, 2012, 336 s.


İbadetlerin İç Anlamı - Besmele ve Ramazan Kültürü
Prof. Dr. Mehmet Demirci,
Vefa Yay. 2013, 236 s.


Ramazan Geldi Hoş Geldi- Çıkartma Kitabım- (4 Kitap)
Haz. Elif Eda Tartar,
Diyanet İşleri Başkanlığı Yay., 2013.