Makale

Rastgele seçilmez çocuk kitapları

Rastgele seçilmez çocuk kitapları


Rabia Gülcan Kardaş


Bir çocuğa kitap alırken nereye bakarız? Kitabın yazarına, yayın evine, yaş grubuna, resimlerine, fiyatına? Genellikle aileler fiyata, çocuklar resimlere bakar. Çocuğumuza hoş vakit geçirtsin, yalan söylemenin kötü olduğunu, arkadaşlarına iyilik yapmanın doğru olduğunu öğretsin istediğimiz kitaplar için bu kısıtlı kriterler kâfi mi? Asıl nereye bakmalı çocuğumuza kitap seçerken?

Öncelikle şunu açığa kavuşturmalı ki, çocuklara da seçme hakkı tanımak lazım. Fakat çok geniş bir hak olmamalı bu. Yaşına göre bazen siz seçseniz de bazen de sizin belirlediğiniz kitaplar arasından ona seçim yapma hakkı tanımalısınız. Yeri gelir şöyle de anlaşabilirsiniz, bir tane senin seçtiğin bir tane de benim seçtiğimi okuyalım!

Gelelim kitapların içeriğine. Geçtiğimiz günlerde Sabahattin Zaim Kültür Merkezi’nde, Genç Akademi’nin düzenlediği bir program vardı. Programda Melike Günyüz “Çocuk Yayıncılığı ve Çocuk Edebiyatı” konulu bir seminer verdi. Seminer bir çocuk edebiyatı kitabı nasıl olmalı/olmamalı sorusuna cevap verirken aynı zamanda bizim merakımızı da giderecek içerikte idi. Yani anne-babalar çocukları ile kitap alırken nereye bakmalı? Bu seminerden hareketle konuya madde madde yaklaşalım.

Öncelikle çocuk edebiyatı kitapları nasihat vermek için yazılmaz. Satır aralarında bu tür mesajlar olsa da, asıl işi çocuğa dil zevkini kazandırmaktır. İyi bir çocuk edebiyatı kitabını yaşı kaç olursa olsun her insan severek okuyabilir. İyi bir çocuk edebiyatı kitabı aynı zamanda çocuğunuza okumayı da sevdirecektir. Dildeki incelik, kurgudaki heyecan, bitişteki sürpriz çocuklarımıza o çok istediğimiz okuma alışkanlığını kazandıracaktır. Bu nedenle ilk olarak seçeceğiniz kitabın diline özen gösterin!

Çocuğunuza elbette nasihatler veren, doğru-yanlış davranışları direk anlatan kitaplar da alabilirsiniz. Fakat bunları okudu diye çocuklarımızın iyi yetişeceği hayaline de kapılmayalım. Bu tür kitaplar destekleyici kitaplardır. Ailede, yakın çevrede verilen ahlaki eğitimi desteklemek için vardırlar.

9 yaş civarından itibaren çocuklarınız kitaplarda dahi kız-erkek ayrımı yapmaya başlar. Pembe kapaklı bir kitabı “bu kız kitabı” diye okumak istemeyebilir. Kurgudaki çok zengin, çok fakir hayatlardan etkilenebilir. Zaten bir kitabın güzelliği de bilmediğimiz hayatlara kapı açmasıdır evet fakat istemediğiniz içeriklerin kitapta olmamasına en azından birkaç yıl daha dikkat etmeniz gerekir. En basitinden şirin bir karakter olarak çizilen pembe domuzlar gibi. Seçtiğiniz kitap mümkün mertebe kültürümüze uygun olmalı.

Çocuğunuz maceradan hoşlanıyorsa ona bu tür kitaplar almak, okumayı sevmesini de destekler. Genellikle erkekler macera kitaplarından, kızlar daha naif hikâye kitaplarından hoşlanırlar. Çocuğunuza doğru kitap seçebilmek için onun hoşlandığı şeyleri bilmek, size avantaj sağlayacaktır.

Çocuk kitabı diğer yayınlardan farklı olarak bir ekip işidir. İyi çocuk kitapları çocuk dünyasından, psikolojisinden de anlar. Birçok yayınevi danışman olarak bünyesinde pedagog çalıştırıyor. Siz de seçtiğiniz kitabın içeriğini çocuk ruhuna uygunluğu açısından da denetleyebilmelisiniz. Bize saçma gelen bazı detaylar çocuklar için önemlidir. Çocuklar aynı zamanda çok farklı bilgilerle de bağ kurarlar. Büyümesini sadece yaşı ile değil, bir karışının sizinki kadar büyük olup olmadığı ile de ölçebilir.

Resimler de çocuklar için ayrı birer hikâye, macera kaynağıdır. Sıradan bir hikâye bile iyi çizimlerle albenisi çok yüksek bir hale gelebilir. Yahut iyi bir kurgu, kötü çizimlerin arasında tozlu raflarda kalmaya mahkûm olabilir. Kimi eleştirmenler çok renkli çizimlerin çocukların hayal gücüne zarar verebileceğini söylüyor. Bunu engellemek adına iyi kitaplardaki çizimlerde küçük gibi görünen bazı detaylar saklanır. Normalde hikâyede olmayan bir kahraman –mesela minik bir fare- çizimler boyunca karşımıza çıkar. Çocuk bu detay ile kitabın dışında daha nice hikâyeler kurgulayabilir, hayal dünyasında. Velhasıl resimlemeler de çok önemli.

İyi bir çocuk edebiyatı kitabında mesajlar genellikle satır aralarındadır demiştik. Anne-babaların bu mesajları iyi sezebilmesi şart. Çünkü çocuk görünürde hikâye okuyacak fakat o anda rahat durumda olan zihnine, bu mesajlar sızıp gidecektir. Mesela çok iyi bildiğimiz o ağustos böceği-karınca masalında, zihnimize şöyle de bir mesaj sızıyor mu acaba? Çalışan kazanır, çalışmamışsa kapımıza gelmiş bir komşumuza yardım etmek de neyin nesi? Nerede karz-ı hasen, nerede erdemli komşuluk ilişkileri, muhtaca yardım etmek?

Dil, kurgu, karakterler, verilen mesaj, mesajın verilme şekli, resimler… Çocuklara kitap seçmek çok da kolay değil evet. Fakat çok zor da değil. Bir iki defa iyi kitabın tadını alınca, bunu daha kolay yapacağınızdan emin olabilirsiniz.

Fiyat meselesine hiç değinmedik değil mi? Bu konuda içiniz rahat olsun. Çocuğunuza on tane sıradan kitap almak yerine, bir tane kaliteli kitap alın. Çocuklar beğendikleri kitabı zaten tekrar tekrar okurlar. İlk okumadan sonra oyuncakların arasında eskiyecek bir kitap almaktansa, biraz pahalı ama sevilen, defalarca okunan bir kitap almak daha kârlı görünüyor.