Makale

Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığının hizmetleri hakkında düşünceler

Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığının
hizmetleri hakkında düşünceler

Oralbay Abdikarimov / Kazakistan Senatosu Milletvekili

Adil Ahmetov / Kazakistan Senatosu Milletvekili, Akademisyen, Filoloji Profesör Doktoru
Murat Auezov / Filoloji Doktoru
Aşirbek Müminov / Kazakistan Millî İlim Akademisi, R.Süleymenov Şarkiyat Enstitüsü Müdür Yardımcısı, Tarih Profesör Doktoru
Marat Hasanov / Farabi Kazak Millî Üniversitesi Profesörü, Felsefe Doktoru


Atalarımızın 8-9. yüzyıllarda kabul ettiği İslam dininin bölgemizde yayılmasına bağlı olarak, Kazak topraklarının güneyi ve Sirderya diyarında Otırar, İsficab, Taraz, Balasagun, Türkistan, Sığanak, Jent, Barşınkent gibi ilim ve kültür bakımından gelişmiş şehirler ortaya çıktı. Bu şehirlerden dünyaca ünlü birçok ilim adamı yetişti.

13. yüzyılda Moğol ve 18. yüzyılda Jungar istilaları, yurdumuza büyük felaketler getirdi. Ayrıca Rus Çarlığı tarafından yapılan sömürge ve komünistlerin ateizm siyaseti, halkımızın dinden uzaklaşmasına neden oldu. Ancak 1943’te Almanların Volga’ya yaklaşmasından sonra Stalin, Orta Asya Müslümanlarının Dinî Başkanlığı’nı açmalarına izin verdi. Mamafih, Başkanlığın bütün faaliyetleri iktidarın sıkı denetimi altında yürütüldü.

Ülkemiz bağımsızlığına kavuştuktan sonra dinimiz ve kültürümüze dönüş başladı. 1990 yılında din işleri ile meşgul olan Dinî Başkanlık kurulmasına rağmen idarecilerinin eğitim ve bilgi noksanlığı yüzünden bir düzene girmesi çok zaman aldı. 2000 yılında yapılan Kurultay’da Kazakistan Müslümanları Dinî Başkanlığı’na Abdüssattar Hacı Derbisali seçildi.
Ülkemizdeki milli ve dinî kültürün bugünkü durumunu daha iyi değerlendirebilmek için tarih, edebiyat ve kültür araştırmalarına büyük katkıda bulunan tanınmış bir alim olan Abdüssattar Hacı Derbisali’nin çalışmalarına kısaca göz atmakta fayda var.

1997 yılında Farabi Kazak Millî Üniversitesi’nde ilk defa Arap Dili ve Edebiyatı Bölümü’nü açan Abdüssattar Derbisali, aynı bölümü Doğu Filolojisi Bölümü’ne dönüştürerek ilk Bölüm Başkanı, fakülte haline geldikten sonra da ilk dekanı oldu. Daha sonra aynı üniversitenin Diller ve Dış İlişkiler konusunda Rektör Yardımcılığına getirildi. İlk defa Türk, Urdu, Japon, Çin ve Kore Dilleri Bölümü’nü açtı. 1997-2000 yılları arasında ülkemizin Dış İlişkiler Bakanlığı’nın daveti üzerine Kazakistan’ın Suudi Arabistan Büyükelçiliği’nde Müşavir görevini başarıyla yürüttü.

Abdüssattar Hacı Derbisali, Arap dili ve edebiyatı, Eski Kazak kültürü ve edebiyatı, Kazakistan’ın doğu ülkeleri müslümanları ile olan manevî bağları, İslam tarihi, Kur’an-ı Kerim ve Peygamberimiz (s.a.s.)’in hadisleri hakkında 600’ü aşkın teorik ve pratik öneme sahip çalışma ortaya koydu. Arap ve Orta Asya, Rusya ilmî arşivlerinde el yazması halinde muhafaza edilen, Kazak topraklarında dünyaya gelen 50’ye yakın âlimin çalışmalarını bularak, bilim dünyasına ve halka sundu.

Daha önce her biri ayrı ayrı dinî kuruluş olagelen camilerin birer şube olarak Başkanlığa bağlanması hususunda da çok emek sarf eden Başmüftü Derbisali’nin girişimleriyle kurulan özel komisyon tarafından, 2000 yılında ülke çapında 1402 adet cami tespit edildi. Bunların sadece 284’ü Kazakistan Müslümanları Dinî Başkanlığı’na bağlı idi. Bugün Başkanlığın çalışmaları sayesinde 2400’e yakın caminin 2300’ünün Başkanlığa tescili yapıldı. Günümüzde cami inşaatı, açılış ve tescil işleri yavaş yavaş bir sisteme bağlanmaktadır. Şu anda ülkemizdeki merkez camilerin hepsi bilgisayarlarla donatılmış durumdadır.

2009 yılında Başmüftü Abdüssattar’ın Cumhurbaşkanı’na müracaatı üzerine Astana’da 5 bin kişilik, Almatı’da 20 bin kişilik iki cami inşaatı başlamış oldu. Türkistan’da kardeş Türkiye’nin yardımı ile 3 bin kişilik cami inşaatı devam etmektedir. Ayrıca Astana, Ural, Şımkent, Aktöbe, Pavlodar’da, Almatı eyaletinin Şamalgan kasabasında bölgesel medreseler açıldı. Almatı’da ise geçen yıl ilk defa Ebu Hanife Medresesi eğitime başladı.

Abdüssattar Hacı Derbisali’nin, Almatı’da Mısırlılar tarafından inşa edilen İslam Medeniyeti Merkezi’nin Başkanlığa bağlanması önerisi sonucu Almatı’da iki ülke cumhurbaşkanlarının adlarını taşıyan Nur-Mübarek İslam Medeniyeti Üniversitesi açıldı. Modern imkânlarla hizmet sunan üniversiteden her yıl 40’ı aşkın imam mezun olmaktadır. Başarılı mezunların yüksek lisans ve doktora tahsillerini El Ezher Üniversitesi’nde yapmaları sağlandı. Bağımsız Kazakistan’ın yüksek İslamî bilgisinin temelini oluşturmaya yönelik ilk eğitim kuruluşu olarak Nur-Mübarek Üniversitesi, tarih sayfalarına altın harflerle yazılacaktır. Ayrıca Başmüftü Abdüssattar’ın girişimleriyle imamların bilgi seviyelerinin artırılması için İslam Enstitüsü kuruldu. 2002’de açılan enstitüye 4 aylık kurs için ilk 40 imam kabul edildi. İmamlara Başkanlığın yetkili mensupları ile Nur-Mübarek İslam Medeniyeti Üniversitesi’nin tecrübeli öğretim üyeleri ders vermektedirler. Bugüne kadar ülkemizin çeşitli bölgelerinden gelen yaklaşık 700 imam burada bilgisini geliştirerek yetiştirildi. İmamların daha iyi yetiştirilmesi için gayret eden Başkanlık, vaaz verme konusunda çeşitli yarışmalar gerçekleştirmektedir. Önce ilçelerde, daha sonra il çapında yapılan yarışmalarda başarılı olanlar, Almatı Merkez Camii’nde cuma namazlarında cemaate vaaz vermektedir.

Ülke çapında Kur’an okuma yarışması ilk defa 2000 yılında düzenlendi. Bu yarışmaya her bölgeden başarılı olanlardan toplam 42 kişi katıldı. Söz konusu yarışmalar 2004 ve 2008-2009 yıllarında da düzenlenerek, başarılı olanlara çeşitli hediyelerin yanı sıra parasal yardım da sağlanmıştır. Yarışmada başarılı olanlar Malezya, Hindistan, Mısır, Suudi Arabistan ve Türkiye’de düzenlenen Kur’an okuma yarışmalarına katılarak, başarılarını sergilemektedirler. Ayrıca dinî bilgilerin geliştirilmesi amacıyla her yıl İslam dini ile ilgili çeşitli konularda makale yarışmaları düzenlenmektedir. Makale yarışmaları kapsamında, bağımsızlıktan günümüze dinî hayatın gelişimi, Peygamberimiz (s.a.s.)’in hayatı ve diğer hususlar ele alınmaktadır. Bunların arasında en başarılı olan 600’ü aşkın makale, ülke çapındaki yayınlarda değerlendirilmiştir.

Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığına ait tirajı 50 bin olan ‘İslam ve Medeniyet’ adlı bir dinî gazete ve 10 bin tirajlı ‘İman’ adlı dergi yayınlanmaktadır. Adı geçen yayınlar ve www.muftyat.kz, www.meshit.kz sitelerinde Başkanlığın hizmeti, dinî işler, halklar arasındaki barış konuları ele alınmakta ve okuyucuların çeşitli soruları sistematik bir şekilde cevaplandırılmaktadır.

Abdüssattar Hacı Derbisali’nin ‘Kazak Bozkırının Yıldızları’, ‘İslam ve Zaman’, ‘İslam’ın Cevherleri ve Yadigârları’, ‘Kazakistan’ın Cami ve Medreseleri’ adlı kitapları uzun yıllar sonra kaybettiğimiz dinî değerlerimize yeniden kavuşan bizlerin, dinî değerlerimiz ile ilgili eserlerine örnek olarak gösterilebilir.

İslam tarihi, İslam medeniyeti, Peygamberimiz Hz. Muhammed (s.a.s.), ülkedeki Müslümanların hayatı, Kazak edebiyatı ve kültürü, Arap dili ve kültürü gibi konularda 300’e yakın makalesi yayınlanan Abdüssattar Hacı Derbisali’nin ayrıca televizyon kanallarında, radyolarda, ülke yayınlarında Kazakça, Rusça ve yabancı yayınlarda 400’den fazla söyleşisi yayınlandı.

Ülkemizde Kutlu Doğum özel bir bayram günü olarak her yıl kutlanmaktadır. Peygamberimiz (s.a.s.)’in hayatı ayrıntılarla ele alınarak, mevlitler okunmakta ve salavat söylenmektedir. Bin aydan daha hayırlı Kadir gecesi de 2000 yılından beri ortak bir bayram halini almıştır. O gece ‘Kazakistan’ ve ‘Habar’ televizyon kanalları sabaha kadar canlı yayın yaparlar. Bu tür faaliyetler, halkımızın İslamî bilgisinin artmasına büyük etki etmektedir.

Kazakistan Diyanet İşleri Başkanlığı, yurtiçi ve BDT ülkelerindeki diğer dinler ve müftülüklerle yüksek düzeyde bağlantı kurmuştur. Başkan, görevi kapsamında Moskova ve tüm Rusya Patriği 2. Aleksiy ile Kazakistan Ortodoks piskoposluk dairesi temsilcileriyle, Tacikistan, Özbekistan, Kırgızistan ve Rusya Müslümanları dinî başkanlarıyla sık sık bir araya gelerek, çeşitli dinî meseleleri ele alıp, birçok faaliyete katılmıştır. Böylece kardeş devletler arasında birlik beraberlik ve diyaloğa dayalı dostane münasebetler oluşmuş, dinler arasında müsamaha sağlanarak medenî ve tarihî değerlerin muhafaza edilmesine ilişkin anlaşmalara varılmıştır.

Kazakistan Müslümanları Dinî Başkanlığı, yalnız BDT’deki değil, diğer yabancı ülkelerdeki dinî teşkilatlar ile de bağlantılarını sürdürmektedir. Kazakistan, bağımsızlığına kavuştuktan sonra birçok Müslüman devlet ile diplomatik ilişkiler kurmuş ayrıca, Almatı’da çeşitli uluslararası teşkilatların temsilcilikleri açılmıştır.

Kardeş ülke Türkiye ile imzalanan protokole göre, imamlarımız Türkiye’de bilgilerini geliştirmektedirler. 1999-2008 yıllarında 90 imam Türkiye Diyaneti tarafından eğitilmiştir. Bunların dışında Türkiye Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı Almatı eyaletinde 3 cami inşa etmiştir. 2000 yılından beri Türk Diyanet İşleri Başkanlığı, yüksek dinî tahsilli 25 din görevlisini ülkemizde görevlendirmekte ve ve bu görevliler il merkezlerimizdeki camilere bağlı Kur’an kurslarında öğretmenlik yapmaktadırlar. Ayrıca Pakistan’daki İslam Üniversitesi ile yapılan anlaşmaya istinaden, her yıl bu üniversitede 10 kişi okumaya hak kazanmakta, ülkedeki ‘Deva Akademisi’nin uluslararası kurslarına yine 10 imam katılmaktadır.

Ülkemiz komünistlerin idaresi altındayken mübarek toprakları ziyaret etmenin imkânı yoktu. Hac işleriyle ilgilenen bölümün açılmasıyla Hac Dairesinin doğrudan denetimi ve organizesi ile günümüzde binlerce vatandaşımız hac farizasını yerine getirebilmektedir. 2000 yılında 300 olan hacı sayısı 2008’de 11 kat artış göstererek 3500’e ulaşmıştır.

Müslümanların günlük hayatlarındaki çeşitli meseleleri belirleyerek bir düzene koymak amacıyla Kazakistan Müslümanları Dinî Başkanlığı tarafından 200’ü aşkın fetva hazırlanmış, bütün fetvalar derinlemesine incelenerek ülke çapındaki camilere dağıtılmıştır.

İnşallah, gelecekte de Başkanlığın özverili çalışmaları sayesinde İslam, genç ülkemizin sancağı olacak ve bu çalışmalar, Kazakistan’ın uluslararası arenada haklı yerini almasına katkı sağlayacaktır.