Makale

Verimli bir yaz Kur'an kursu için nitelikli eğitim ve öğretim

Verimli bir yaz Kur’an kursu için nitelikli eğitim ve öğretim


Nazif Yılmaz

Yaz Kur’an Kurslarının, çocuklarımızın Kur’an eğitimi almaları ve dinî bilgilerini öğrenmeleri açısından özel bir önemi vardır. Yaygın eğitim çalışması olmasına rağmen, örgün eğitim anlayışıyla sürdürülen bu kurslara, her yaz ilgi daha da artmaktadır. Özellikle de ilköğretim çağındaki öğrencilerin ve velilerinin bu kurslara yoğun ilgisinin olduğu görülmektedir. Son yıllarda, bu kursların öneminin farkında olan Diyanet İşleri Başkanlığı, Yaz Kur’an Kurslarında verimliliği artırmak için program, öğrenci ve öğretici kitabı olarak çok güzel çalışmalar yapmıştır. Bu çalışmaları çok olumlu görüyor, takdir ediyor ve emeği geçenlere teşekkür ediyoruz.
Şunu ifade edelim ki, hazırlanan bu program ve kitap çalışmaları ne kadar güzel olursa olsun, ancak öğreticilerin uygulamalarıyla faydalı olacaktır. Yaz kurslarında güzel bir eğitim-öğretim için öğretici ve onun kullandığı yöntemlerin özel bir önemi vardır. Bu konuda müftülüklerimizin “Ortak akıl” toplantıları yapmasının çok güzel neticeler vereceği kanaatindeyiz. Böyle bir çalışma ve paylaşım toplantısında, yaz kurslarında güzel çalışmaları olan bir veya iki imam-hatip, Kur’an kursu öğreticisi, eğitime gönül vermiş Din Kültürü / İHL Meslek dersleri öğretmenlerinden eğitim konusunda çalışmaları olan eğitimciler bulunabilir. İlahiyat fakültesi olan illerde ise fakültelerden bir hoca da davet edilebilir. Bu toplantılarda, yaz Kur’an kurslarında nitelikli bir eğitim-öğretim için genel ve yerel stratejiler belirlenebilir, uygulanacak eğitimin kalitesine yönelik istişareler yapıllabilir.
Bu yazımızda yaz kursu çalışmalarının içinde bulunan bir öğretmen olarak, Yaz Kur’an Kurslarının öneminden kısaca bahsederek nitelikli bir eğitim-öğretim için ne gibi çalışmalar yapılabileceği konusunda uygulamaya yönelik tekliflerde bulunacağız.
Yaz Kur’an kurslarındaki kazanımlar
- Din eğitiminde, öğrenilen bilgilerin uygulanması çok önemlidir. Bu açıdan bakıldığında Yaz Kursları, cami-çocuk buluşmasını sağlayarak bazı dinî görevlerin manevi bir hava içerisinde uygulandığı zamanlardır. Çocuklarımız, ailelerinde ve okullarında öğrendikleri dinî bilgilerini bu kurslarda uygulayarak pekiştirirler. Yaşayarak öğrenirler. İslam dininin bazı emirleri cami eksenlidir. Bu sebeple camilerden uzak verilen din eğitimi eksiktir. Yaz Kursları bu önemli boşluğu doldurmaktadır. Dinî uygulamalarda önemli bir yeri olan dua ve namaz sûreleri de daha çok bu kurslarda ezberlenmektedir.
- Kur’an-ı Kerim okumayı bilenlerin çoğunluğu, Kur’an okumayı ilk defa yaz Kur’an kurslarında öğrenirler. Temel dinî bilgilerini de genellikle burada alırlar. Bu eğitimi alan çocukların çoğunun bir daha hayatları boyunca örgün eğitim anlayışıyla yeterli düzeyde Kur’an-ı Kerim ve temel dinî bilgiler eğitimi alamadıkları da bir gerçektir.
- Çocuklarımızın dine, din eğitimine, din görevlilerine, camilere, Kur’an ve din eğitimine bakışlarını etkileyen ilk mekânlar Yaz Kur’an kurslarıdır. Çocukların çoğu-özellikle kız çocukları- ilk defa camiye gelmekte, imamlarla tanışmakta, Kur’an okumaya ve temel dinî bilgileri öğrenmeye çalışmaktadırlar. Cemaatle namaz kılmakta veya kılındığını görmektedirler. Bir ibadethaneyi içinde bulunarak daha yakından tanımaktadırlar. Hayata ve dine bakışlarını etkileyecek bir süreçten geçmektedirler. Bu kurslar, çocukların cami merkezli kaynaşmalarını sağlamakta ve yeni dostluklar kurmalarına vesile olmaktadır.
- Yaz Kurslarındaki Kur’an-ı Kerim ve Temel Dini Bilgiler dersinin saatleri ilköğretimlerde bir yıl içinde okutulan ders saatinden yaklaşık bir kat fazla, liselerden ise üç kat fazladır. Bu rakam, yaz kurslarının din eğitimi ve öğretimi açısından değerlendirilmesi gereken önemli bir fırsat olduğunu ortaya koymaktadır.
Din eğitiminin kalitesi, din eğitimcisinin kalitesi ve niteliği ile doğru orantılıdır. Nitelikli bir eğitimcinin, kaliteli bir eğitim uygulamasıyla ancak istenen sonuç elde edilebilir. Hazırlanan programlar ve kitaplar ise birer araçtır. Programlar ve kitaplar ne kadar güzel olursa olsun verimli bir din eğitimi için öğreticilerin ve öğretim uygulamalarının çok iyi olması gerekir. Yazımızın bundan sonraki bölümünde öğreticilerin davranışları ve öğretim uygulamaları üzerine bazı tecrübelerimi ve tekliflerimi sizlerle paylaşmak istiyorum:
Nitelikli öğreticiler
- İslam dinini ve Yüce Kitabımız Kur’an-ı Kerim’i öğrettiğini düşünerek heyecanını ve şevkini daima canlı tutar. Caminin veya dersliğin kapısından ibadet bilinciyle, güler yüzle ve neşeyle girer. Yüzündeki tebessümle, öğretecekleri bilginin çocuklara güven ve huzur verdiğini hissettirir.
- Din eğitiminde gönüllülüğün önemini ve berekete vesile olduğunun bilincindedir. Tatillerinden fedakârlık yaparak Kur’an öğrenmeye gelen çocuklara eğitim vermenin önemli bir görev olduğunu bilir ve bu vazifenin manevi mesuliyetini yüreğinde hisseder.
- Özellikle ilk günlerde bütün yorgunluğuna rağmen gülümsemesini ve sıcak ilgisini hiçbir veliden ve öğrencinizden esirgemez. Eğitimde temel ilkelerden birisinin ilgi ve sabır olduğunu kendine telkin eder.
- Eline aldığı Elif-bâ kitabı ya da yüreği hizasında tuttuğu Kur’an-ı Kerim’le neşe içerisinde Yaz Kur’an kursuna gelen öğrencilerin heyecanını gün boyu ve kurs süresince canlı tutmayı hedefler.
- Bir görevin öğretilmesinden çok sevdirilmesi gerektiğini bilir. Öğretmek değil, sevdirmek prensibinden yola çıkar. Sevgi, sabır ve hoşgörü temel prensiplerinden hareket ettiği sürece çok şeylerin öğretileceğini bilir. Öğrencilerle iletişimi dengeli olur. Onlara alçakgönüllü ve sevecen davranır. Disiplin adına onlarla arasına duvarlar ören bir öğretici olmaktan çekinir. Otoriter değil, öğrencilerinin sorunlarıyla ilgilenen ve onlara yol gösteren rehber bir öğretici olur. Öğrencilerinin duygularını, düşüncelerini anlamaya çalışır ve onlarla bütünleşir. Özel problemlerine zaman ayırarak onları aktif olarak dinlemeye çalışır. Kendisine veya çocuğuna nasıl davranılması gerektiğini düşünerek onlarla empati kurar.
- Öğrencilerinin yaşlarının getirdiği özellikleri ve psikolojisini bilir ve onları anlamaya çalışır. Bu konuda bilgi sahibi olmak için kitap ve dergilerden yararlanır. Araştırmalar yapar. Eğitimcilerden faydalanmaya çalışır. Onlar için bazı fedakârlıklara katlanır. Eğitimde fedakârlık göstermeden iyi bir sonuç alınamayacağının bilincinde olur.
- Öğrencilerine değer verir ve onları önemser. Onların arasından ülkemize ve insanlığa büyük hizmetleri geçecek bir çocuğun çıkabileceğini unutmaz. Onların karakterinin oluşmasında ve hayatlarına hedef belirlemelerinde sesli yapacağı duaların da etkili olduğunu bilir. Kazandırmak istediği davranışlara göre ona açıktan dua eder.
- Yaz Kursu yaptığı camide eğer imam olarak da görev yapıyorsa cüppe ve sarığını giydiği zamanlar öğrencileriyle tokalaşır. Bu davranışıyla bir din görevlisi olarak çok güzel izlenim bırakacağını ve çocukların gönüllerinde İslam dinini öğreten kimselere karşı bir sevgi oluşturacağını bilir.
- Yaz Kur’an kurslarında başladığı kursu yarıda bırakan veya sadece bir hafta gelen çocuklar olacağını düşünerek öğrencilerine çok güzel davranır. Bu çocukların bir daha böyle bir kursa hiç gelemeyeceği ihtimalini göz önünde bulundurarak onlara sevgi, şefkat ve ilgi göstermenin önemli olduğunu bilir.
- Problemli öğrencilerle özel görüşmeler yapar. Problemlerin çözümü konusunda kendilerinin fikirlerini alır. Onlara görevler vererek sorumluluk bilinci kazanmalarını sağlar. Hatalı davranışlarını affederek ve yumuşak davranarak çözmeye çalışır.
- Dersler canlı ve coşkulu bir şekilde işler. Yorgun ve bezgin bir havayla “bir an önce bitse de rahatlasam” gibi bir tavır içinde olmanın öğrencilerin gözünden kaçmayacağını bilir. Çocuklar son derece iyi gözlemciler olup en iyi müfettiş/murakıp görevini onların icra ettiklerinin bilincindedir.
- Nitelikli öğretici, sorunlara değil, çözümlere odaklanır. Bu sebeple çocuklarda görülen yanlış davranışları ve onların ahlakını olumsuz etkileyen faktörleri sonuç alamayacak şekilde eleştirmek yerine Kur’an-ı Kerim’i ve dinimizi öğretmek için plan ve projelere yoğunlaşır. Her gün yeni bir heyecanla ve metotla bazen alışılmışın dışına da çıkarak derslerini işlemeye çalışır. Bu uygulamaların öğrenciler üzerinde çok olumlu izler bırakacağını ve öğretimi kolaylaştıracağını bilir.
- Nitelikli öğretici, Yaz Kur’an kurslarında eğitim veren meslektaşlarıyla istişarelerde bulunur ve onlarla ortak çalışmalar yapar. Onlarla bilgi, birikim, eğitim metotlarını ve tecrübelerini paylaşır. Takım çalışmasına açık olur.
Nitelikli eğitim ve öğretim
- Yaz kursunun başlayacağı ilk gün, velilerin ve öğrencilerin yüksek düzeyde katılımlarının sağlanacağı bir açılış töreni yapılır. Bu törende çocukların değeri, din eğitiminin gerekliliği ve Yaz Kur’an kursunda verilecek eğitimin içeriği hakkında bilgi verilir. Öğrencilerin ders göreceği mekânlar düzenli ve temiz bir şekilde hazırlanır. Öğrencilere cami ve bölümleri gezdirilerek tanıtılır. Onlara daha ilk günden tatlı bir heyecan yaşatılır. Çünkü ilk intiba çok önemlidir.
- Öğrencilerin dinî bilgilerini ve Kur’an okuma düzeylerini ölçmek üzere seviye tespit sınavı yapılır. Öğrenciler, sınıflara, kurlara ve gruplara ayrılırken yaş ve bilgi düzeyleri, anlayış seviyeleri dikkate alınır.
- Öğrencileri daha iyi tanımak için form hazırlanır ve ilgili formlar dosyalanır. Veli iletişim bilgileri ve öğrencileri yakından tanımaya yardımcı olacak sorular sorulur. Kur’an okuma düzeyleri not edilir. Bu dosya muhafaza edildiğinde bir sonraki yıl da istifade edilebilir.
- Velilerin ve öğrencilerin yaz kurslarından beklentisi öncelikle Kur’an okumayı öğrenmektir. Bu beklentiye cevap verebilmek için Kur’an eğitimine ağırlık verilir. Grup çalışmalarıyla öğrencilerin birbirlerine yardımcı olmaları sağlanır. Daha sonra da Kur’an öğretimi ve temel dini bilgiler öğretimi dengeli bir şekilde götürülmeye çalışılır.
- Eğitim mekânı ve zamanı uygun olursa ders saatleri erkek öğrencilerin bir vakit namazı (öğle veya ikindi) cemaatle kılabilecekleri şekilde ayarlanabilir. Derslerin bitiş ya da başlangıcının namaz vaktine göre ayarlanması öğrencilerin cami ve cemaatle bütünleşmelerini ve öğrendikleri bilgilerini uygulayarak pekiştirmelerini sağlar.
- Öğrencilerin tatil haklarından feragat ederek kursa geldiği unutulmaz ve olabildiğince az ödev verilir. Dersi derste öğretme düşüncesinden hareketle sınıf içi çalışmalara ve uygulamalara ağırlık verilir.
- Öğrencilerin tatil heyecanı içerisinde sıkılmadan okumaları için küçük hikâye kitapları belirlenir ve imkânlar ölçüsünde bu kitaplardan mütevazı bir kitaplık kurulur. Bu kitapların sistemli bir şekilde elden ele dolaşarak okunması sağlanır.
- Öğrencilerin ezberlemeleri için Türkçe yirmi/kırk hadis tercümesi veya yirmi/kırk ayet meali (ayetlerden kısa bölümler) belirlenir ve düzenli bir metin halinde dağıtılır. Kur’an okuma seviyesi iyi olan öğrenciler, Türkçesiyle beraber Arapçasını da ezberleyebilirler. Bu ayet ve hadislerden bazılarını kurs sonunda yapılacak kapanış programında öğrenciler sıra ile ezbere okuyabilirler.
- “Günün Hadisi” sözünden yola çıkarak her gün için bir hadis belirlenir. Öğrencilerin anlayabileceği şekilde okunup açıklaması yapılır. Öğrencilerin de katılımıyla hadisten öğrenilenler, maddeler halinde sıralanır. Bu çalışmanın, çocukların Peygamberimize olan sevgilerinin artmasına, O’nu anlamalarına ve ahlaki değerleri kazanmalarına büyük katkısı olacaktır.
- Çocuklar, yaşlarının gereği olarak camide oynayıp gürültü yapabilirler. Bu sebeple onlara cemaatin olumsuz tepki vermesine, bağırıp çağırmasına ve kızmasına fırsat verilmez. Çünkü, kurs öğreticisinin, cami imamının ve cemaatin davranışlarının çocuklar üzerinde unutulmayacak etkisi vardır.