Makale

TANRI DAĞLARININ ETEĞİNDE BİR ÜLKE: KIRGIZİSTAN

TANRI DAĞLARININ ETEĞİNDE BİR ÜLKE: KIRGIZİSTAN

Cüneyt Durhan

Kırgızistan; muhteşem doğası, kültürü, nefis lezzetleri ve tarihî mekânlarıyla Orta Asya’nın en güzel ülkelerinin başında geliyor. Ülkenin yarısından fazlasını Tanrı Dağları kapladığından Kırgızistan için “Orta Asya’nın İsviçre’si” yakıştırması yapılıyor.

Tarihi, milattan önce II. yüzyıla dayanan ülke, birçok ulusun istilasına uğramış, son olarak yaklaşık 70 yıl Sovyet yönetimi altında kaldıktan sonra 1991 yılında bağımsızlığını ilan etmiş. Bu süre zarfında her çeşit dini özgürlük kısıtlanmış; camiler kapatılmış ya da başka amaçlarla kullanılmış. Bağımsızlıkla beraber din özgürlüğü bağlamında her türlü baskı kaldırılmış ve yeni camiler inşa edilmiş. Bağımsızlığın ilk yıllarında ülkede sadece 39 cami varken bu sayı şimdilerde 3,000’e yükselmiş.

Kırgız Türkleri, Orta Asya’daki en kadim milletlerden biri. Yüzyıllardır göçebe yaşayan Kırgızlar, Soyvetler Birliği zamanında yerleşik hayata geçmeye zorlanmışlar. Toplum mühendisliği birçok bölgede epey sonuç verse de Kırgızları tamamen göçebelikten ve geleneklerinden koparamamış. Kışın köyde, yazın yaylada yarı göçebe bir hayat benimsemişler. Kırgızca adıyla “boz-üy”lerde konaklıyorlar. Çağlar öncesinden gelen birçok örf ve âdet de yaşatılmaya devam ediyor.

Ülkede resmî dil Kırgız Türkçesi fakat uzun süre zorunlu tutulan Rusça hâlen yaygınlığını koruyor. Para birimi Kırgız Somu. 1 ₺ yaklaşık 8 kr değerinde. Döviz işlemleri, sadece bankalarda ve yollarda görebileceğiniz ofislerde yapılıyor.

NASIL GİDERİM?

Ülkemizden Kırgızistan’ın başkenti Bişkek Manas Havalimanına her gün karşılıklı seferler düzenlenmekte olup yolculuk beş saat sürüyor. Havalimanından şehir merkezine ise taksilerle pazarlık ederek ulaşabilirsiniz. Kırgızistan, ülkemizden gelen ziyaretçilerden vize istemiyor. 90 güne kadar bu güzel ülkede vizesiz kalabilirsiniz ancak 10 günden sonraki kalışlarınızı polise bildirmek zorundasınız. Başkent Bişkek, ulaşım bakımından çok rahat; gezilecek ve görülecek birçok noktaya yürüyerek gidebilirsiniz. Büyük parklara ve uçak inebilecek genişlikte yollara sahip kent, ülkeyi ziyaret eden turistlerin ilk uğrak noktası. Bişkek haricinde görülecek olan şehirler Oş, Narın ve Karakol’a ulaşım, minibüsler ya da taksilerle sağlanıyor. Kırgızistan dağlık bir araziye sahip olduğu için maalesef yollar çok iyi değil. Fakat bilmenizi isterim ki meşakkatli yolların sonunda karşılaşacağınız manzara, günün tüm yorgunluğunu alacaktır.

GÖRMEDEN GEÇME

Bişkek: Ülkenin başkenti olan kent, çok güzel müzelere, geniş parklara, ayrıca güzel restoran ve kafelere ev sahipliği yapıyor. Bişkek’e geldiğinizde mutlaka uğranacaklar listesine Ala-too Meydanı, Cengiz Aytmatov Müzesi, Oş ve Dordoy pazarı eklenmeli.

Dungan Camii: Cami, çivi kullanılmadan ’çandı’ yöntemiyle inşa edilmiş. İçerisinde Çin mitolojisinin sembollerinden Anka kuşu, aslan ve ejderha motifleri bulunuyor. Sovyetler Birliği döneminde yasaklar nedeniyle 25 yıl boyunca tahıl ambarı olarak kullanılan cami, bölge halkının çabalarıyla 1960’ta yeniden ibadethaneye dönüştürülmüş.

Ala Arça Millî Parkı: Bişkek’e yaklaşık 20 dakika uzaklıkta muhteşem doğaya sahip bir millî parktır. İçeri girdiğiniz andan itibaren nehir kenarında yürüyüş yaparak doğal güzelliğin seyrine doyabilirsiniz. Bu parkta az da olsa Marco Polo geyiklerine rastlayabilirsiniz.

Tanrı Dağları: Ülkenin yarısından fazlasını kaplayan, dünyada en ilgi çeken dağlardan biri. Seyahatimde en çok keyif aldığım şey, bu dağlarda göçebe çadırlarında diğer adıyla boz-üy yurtlarda kalmak oldu. Mutlaka denemenizi isteyeceğim aktivitelerden.

Son-Köl: Çin sınırında yer alan muhteşem bir doğa güzelliği. Uzun ve zor bir karayolu ile ulaşılan Son-Köl’de kayık turu yapabilir, Marco Polo geyiklerini görebilirsiniz. Aynı zamanda göl yakınındaki kamplarda konaklayabilir ve etrafta trekking turlarına katılabilirsiniz.

Burana Kulesi: İlk Kırgızistan gezimde ziyaret ettiğim çok değerli ve güzel bir yer. Kule, aslında 11. yüzyılda yapıldığı söylenen bir caminin minaresi. Yapıldığı dönemde hem minare hem de gözetleme kulesi olarak kullanılmış. Orijinali 45 metre olan minare, depremlerle zarar görmüş ve sonrasında restore edilmiş. Şu anki yüksekliği ise 25 metre. Sadece bir kişinin sığabileceği merdivenlerle kulenin uç kısmına çıktığınızda muhteşem bir manzarayla karşılaşıyorsunuz.

Issık Köl: Kırgızların sayfiye yeri olarak bilinen bu göle Issık Köl denilmesinin sebebi, suyunun ılık olmasıdır. Milattan önce II. yüzyıl Çin kaynaklarında da Jéhai (sıcak deniz) adıyla zikredildiği görülür. Rengi yeşilimtırak olan gölün sıcaklığı temmuz ayında 19 dereceyi bulur. Issık Köl bölgesi çok zengin bir tarihî geçmişe sahip. İslam kaynaklarına ve bazı Türk destanlarına göre en eski Türk yurdu bu bölgedir.

Süleyman Dağı: Uzaktan, iki hörgüçlü deveye benzeyen bu dağ, UNESCO’nun “Kutsal Dağlar” listesinde bulunuyor ve aynı zamanda Oş kentinin de sembolü. Çeşitli efsane ve menkıbelere konu edilen Süleyman Dağı, Kırgızistan’da inanç ve kültür turizminin önemli merkezlerinden biri olarak kabul ediliyor. Dağın tepelerinde ve yamaçlarında, Bronz Çağı’na ait tarım alanları, birçok ibadet yeri ve duvarlarına resimler çizilmiş mağaralar var. Süleyman Dağı’nda Babür Şah’ın da makamı var. Ancak Rus işgali sırasında Babür Şah’a ait ne varsa yok edilmiş. Taht-ı Süleyman ve Babür’ün Evi olarak da anılan yapı, 1963 yılında Sovyet yönetimince yakılmış ancak o günden kalan ve saklanarak muhafaza edilen malzemeler kullanılarak Kırgızistan’ın bağımsızlığından sonra yeniden inşa edilmiş. Süleyman Dağı Camii, de 16. yüzyılda yapılmış. Dağın çevresinde farklı kültürlere ait önemli tarihsel yapılar da var. Bu eserlerin bir kısmı günümüze kadar ulaşmış, pek çoğu da tahribata uğramış.

Skazka Kanyonu (Fairytale Canyon): Rusça’da “skazka” masal anlamına geliyor. Burası kesinlikle masal gibi bir yer. Uzun yıllar boyunca coğrafi şartların ve iklimin etkisiyle kırmızı kumtaşı kayaçları aşınarak farklı oluşumlara dönüşmüş. Kayalıkların tuhaf görünümü nedeniyle buraya Masal Kanyonu ismi verilmiş.

Cedi-Ögüz: Vadi, kırmızı kayalar zincirinin dizilip yatan öküzleri anımsatmasından dolayı Cedi-Ögüz (Yedi-Öküz) olarak adlandırılmış. Buradaki Kırık Kalp Kayaları görülmeye değer. Kayalıkların oluşumuyla ilgili çeşitli efsaneler anlatılıyor. En çok bilinen efsaneye göre eski zamanlarda çok zengin bir hanın dünya güzeli bir kızı vardır. Kız, babasının öküzlerini güden çobana âşık olur. Hanın onayını alamayan gençler birlikte kaçmaya karar verirler. Han kısa süre içerisinde genç âşıkların izini bulur. Cellatlar kızın önünde hem çobanı hem onun yedi öküzünü öldürür. Kızın kalbi bu acıya dayanamaz, parçalanır ve kanın damladığı yerde iki ayrı parçaya ayrılmış Kırık Kalp Kayası (Carılgan Cürök) oluşur. Öldürülen yedi öküz ise kırmızı renkli kayalar zincirine dönüşür.

YEMEDEN DÖNME

Orta Asya mutfağı, hemen hemen birbirine benzeyen lezzetler sunsa da Kırgız mutfağının özel tatları mevcut. Genelde et ve hamur üzerine kurulu olan Kırgız mutfağında kımız yani at sütünün de önemli bir yeri var. Düğün ve cenazelerde at eti ve kımız ikram ediliyor. Lagman, samsı, patyr nan, beşparmak, mantı, kurut, kattama, kurdak ve şorpa yiyebileceğiniz en güzel lezzetler. Bunlar içerisinde bir tek beşparmak yemeğinde at eti bulunuyor. Kırgızistan’da yoğurda ayran, ayrana ise yoğurt deniyor.

İslam kültürü yaygın olduğu için helal kesim ve helal ürün bulunduğunu belirtmekte fayda var. Gönül rahatlığıyla Kırgız yemeklerini tüketebilirsiniz. Ayrıca Kırgızistan’da çaylar kâsede servis ediliyor. Kırgız bir ailenin evine davet edilirseniz aile büyüğünün besmelesiyle ve size ilk ekmek dilimini uzatmasıyla yemeğe başlayabilirsiniz.

ALMADAN GELME

Kırgızistan, hediyelik eşya konusunda zengin bir ülkedir. Özellikle keçe ve ahşap el işçiliği yaygın. Hem Orta Asya’nın hem de Kırgızistan’ın en büyük pazarı Bişkek’te kuruluyor. Dordoy pazarı olarak bilinen konteyner pazarında, aradığınız her türlü hediyelik gıda ve tekstil ürünü bulunuyor. Ayrıca bu pazarın hemen yanında büyük Oş pazarı bulunmakta. Buradaki pazarlardan sevdikleriniz için keçe hediyelikler, magnet ve seramikler, objeler, Kırgız ekmeği olan nan satın alabilirsiniz.