Makale

DOKUZ TİP MİZAÇ

DOKUZ TİP MİZAÇ

F. Betül Yılmaz Eminsoy

Aile DanışmanıHer tür ilişkimizde ve tabii olarak evlilikte karşımıza çıkan önemli ve kaçınılamaz farklılıklardan biri de mizaçtır. Kendini bilmek diyoruz ya hani, kendini bilmenin önemli bir kısmı da herkesin birbirinden farklı olduğunu anlamaktır. Herkesi kendimiz gibi zannetme, herkesten kendimizinkine benzer davranış ve tepkiler bekleme, muhatabımızı anlayamama, kendimizi ona anlatamama bizi belki de en çok eşimizle ve onunla bağlantılı ilişkilerimizi yürütürken zorlamaktadır.

Kendimizi ve ilişki içinde olduğumuz insanları anlamayı kolaylaştırmak için çeşitli gruplandırmaların faydalı olduğunu görüyoruz. İşte bu gruplandırmalardan biri de dokuz tip mizaç modeli. Mizaç, kişilik, karakter; birbiriyle bağlantılı olmakla birlikte farklı kavramlardır ve davranışların anlaşılmasında, algılanmasında ve çözümlenmesinde önemli rol oynarlar. Mizaç değişmez, karakter değişime dirençlidir, kişilik ise oldukça değişken bir yapıdır.

Mizaç; tabiat, huy, yaratılış̧ anlamında kullanılmaktadır. Daha aşina olduğumuz fıtrat kelimesine karşılık geldiğini söyleyebiliriz. Karakter; öğrenilmiş, belirgin, süreklilik gösteren tavır ve davranışlardan oluşmaktadır. Çocukluktan yetişkinliğe doğru olgunlaşan bir seyirdedir, öğrenilen ve çevreden edinilendir. Küçük yaşlardan itibaren içinde bulunulan ailenin ve toplumun değer yargıları karaktere tesir eder. Kişilik, doğuştan ve sonradan kazanılan belirleyicilerin ortaklaşa oluşturdukları yapıdır. Kişiyi diğerlerinden ayıran duygu, düşünce, güdü ve davranış örüntülerini içeren özellikler bütünüdür. Kişilik, genetikle gelen mizaç (huy) ile sonradan öğrenilen karakterin birleşimidir, dinamik bir yapıdadır.

Bir ağaç hayal edin: Çekirdek (tohum), “mizaç”tır, değişmezlik özelliği taşır. Elma çekirdeğinden limon ağacı, limon çekirdeğinden elma ağacı çıkmaz. Aynı anda olumlu ve olumsuzluğa açık özellikler barındırır. Yaşamımızdaki temel öncelik ve yönelimleri temsil eder. Ağacın dalları “karakterdir”, değişime dirençlidir ancak değişebilir. İçine doğduğu çevre, iklim, bakım şartları ile şekillenir. Ağacın bütünü de “kişilik”tir. Ağacın vereceği meyve, meyvenin boyutu, lezzeti, besin değeri gibi şeyler içsel ve dışsal etkenlere bağlı olarak değişecek, biricik olacaktır.

DOKUZ TİP MİZAÇ (DTM)

DTM’de tanımlanan mizaç tipleri, o mizaç tipindeki bireylerin en temel ihtiyaç ve arayışlarıyla isimlendirilir.

DTM1 : Kusursuzluk Arayan Mizaç Tipi

DTM2 : Duyguları Hissetmeyi Arayan Mizaç Tipi

DTM3 : Hayran Olunacak Kendilik İmajı Arayan Mizaç Tipi

DTM4 : Duyguların Anlamını Arayan Mizaç Tipi

DTM5 : Bilginin Anlamını Arayan Mizaç Tipi

DTM6 : Entelektüel Dinginlik Arayan Mizaç Tipi

DTM7 : Keşfetmenin Hazzını Arayan Mizaç Tipi

DTM8 : Mutlak Güç Arayan Mizaç Tipi

DTM9 : Fiziksel (Duyumsal-Hareketsel) Konfor Arayan Mizaç Tipi

KANAT MİZAÇ TİPİ

Mizaç tipleri bir çember üzerinde sıralanır ve her bir mizaç tipinin bitişiğine komşu olan iki mizaç tipinden biri kanadı temsil eder.

Ana mizaç tipi kadar ağırlıklı olmamakla birlikte kişi, kanat mizacın da özelliklerini taşır. Örneğin, DTM9 mizaç tipindeki bir kişinin kanat mizacı DTM1 ya da DTM8 mizaç tiplerinden biridir. DTM3 mizaç tipinin kanadı DTM2 ya da DTM4 olacaktır. Kanat etkisi sayesinde temel mizaç tipindeki özellikler zenginleşir. Her ana mizacın güçlü ya da zayıf mutlaka bir kanat mizacı vardır.

STRES VE RAHAT DURUMLARI

Her bir mizaç tipinde birey, çok rahatlama durumunda başka bir mizaç tipinin olumlu özelliklerini, ağır stres durumunda ise yine başka mizaç tipinin olumsuz özelliklerini gösterir. Rahatlama ya da stres hâli geçtiğinde bireyler kendi mizaç tiplerinin özelliklerine dönerler.

Mizaç tipleriyle ilgili en önemli husus, hiçbir mizaç yapısının bir diğerinden daha iyi, daha avantajlı, daha şanslı olmadığıdır. Her mizacın kendisine has olumlu potansiyelleri ve olumsuzluğa açık riskleri vardır. Bir özellik açısından avantajlı gibi görünen bir mizaç yapısı, bir başka açıdan dezavantajlı olabilir.

Mizaç yapılarını bilmek, birbirimizi anlayıp uyum göstermemize zemin ve imkân tanıyabilir. Kendimizi ve eşimizi olumlu/olumsuz tüm özelliklerimizle birlikte tanır, temel öncelik ve yönelimlerimiz doğrultusunda ihtiyaçlarımızı görürsek evliliğimizi sağlıklı ve uyumlu yürütebilme yolunda önemli bir adım daha atmış oluruz.

Mizaç tipinin belirlenmesi kişiyi etiketleme amacı gütmez, yapısal özellik ve farklılıklarımızı tanımaya hizmet eder. Aynı mizaç yapısına sahip kişilerle ortak duygu ve davranış eğilimine sahip olsak da içine doğduğumuz aile, kültür, zaman, yaşam olaylarımız, aldığımız eğitim ve daha pek çok unsur aynı olamayacağı için her birimiz kişilik itibariyle tek ve biriciğiz. Eşimizin mizaç tipini bilerek onun yaratılış doğasını ve bunun üzerine inşa ettiği kişiliğini tanırız. Böylece birbirimizi “olduğu gibi” görmemiz ve kabul etmemiz kolaylaşır ki bu, en temel duygusal ihtiyaçlarımızdan birinin karşılanması anlamına gelir.

Mizaç modelleri konusu ilginizi çektiyse mizaç tipinizi belirlemek için kullanabileceğiniz mobil uygulamalara, online testlere ve eğitimlere internet araması ile ulaşabilirsiniz. Dokuz temel mizaç tipinin özellikleri ve zihinsel (fiziksel, duygusal, entelektüel) öncelikleri tablosu da başlangıç için size yardımcı olacaktır.