Makale

İbn-i Sina

İbni Sina

Veli Değirmenci

Ebu Ali el-Huseyn b. Abdullah İbn-i Sina... Büyük Türk-İslâm filozof ve hekimi. 980 yılında Buhara’da doğdu. Babası Samani Sarayı’nda kâtip olarak çalışan okumuş bir zat. İlk tahsilini babasından yaptı. Tanınmış bilgin Natili’den özel ders aldı.
Sarf, Nahiv, Fıkıh, Geometri, Mantık, Tıb, Tabiiye, Felsefe ve Metafizik öğrenimi gördü. 10 yaşında Kur’an-ı Kerim’i ezberledi. 18 yaşında devrinin bütün bilimlerinde en yüksek çizgiye ulaştı. Bu emsalsiz çalışına gücü, enerjisi ve İlmî ihtirası sebebiyle Buhara sarayının zengin kütüphanesi kendisine açıldı. Bu zengin kütüphanenin bütün kitaplarını ezberlercesine okudu. 20 yaşında Harezm’e gitti. Orada Biıû- nî ile tanıştı. Oradan Horasan ve Cürcan’a geçti. Cürcan’da Ebu Mehmet Şirazî, kendisine ikamet edebileceği ve İlmî çalışmalarını sürdürebileceği bir ev tahsis etti.
Ünlü kitabı "Kanun Fi’t-Tıbb"ı burada yazdı. Bütün ilkçağ düşünürlerini, Yunan filozoflarını, ta- biatçı Anadolu düşünürlerini inceledi.
İbn-i Sina tıp, fizik, astronomi, felsefe, kelâm, musikî ve diğer sahalarda 100’den fazla eser yazdı. "Eş-Şifâ" bunun kısaltılmışı olan "En-Necât" ve "Kanun Fi’tTıb", tanınmış eserleridir.
İbn-i Sina, aralıksız 600 yıl boyunca doğu ve batıda tıbba hakimiyetini sürdürmüştür. Eserleri Asya ve Avrupa üniversitelerinde tek kitap, yegâne kaynak olarak okutulmuştur. Eserleri Latince, İbranice ve diğer dillere çevrilmiş; yüzlerce defa mükerrer baskıları yapılmıştır. Bitkilerden elde ettiği bazı ilaçlar ve bazı müşahedeleri, tıp sahasında bugün de geçerlidir. Ortaçağ’da Avrupa düşünürlerini derinden etkilemiştir. Avrupa’da "Avicenne" diye tanınan İbn-i Sina, İslâm âleminin en büyük bilgini olarak tanınmıştır. "El-Hikınet ve’t-Tabbiyat" adlı fizik ve biyoloji eserinden ayrı olarak tasavvuf ve musikî üzerine de eserler yazmış; "Kitabü’n-Nefs"i sebebiyle psikolojinin kurucusu olarak tavsif edilmiştir.
İbn-i Sina’ya göre ilimler:
1) Âli (yüksek) İlimler. 2) Maddeye Bağlı İlimler. 3) Vüsta (oıta) İlimler diye üçe ayrılırlar.
Ali İlimler: Tabiat ve fizik ötesi ilimlerdir.
Maddeye Bağlı İlimler: Fizik, tabiata ve benzer ilimlerdir.
Ulûmu’l -Vüstâ (Orta) İlimler: Bazen madde ötesine, bazen maddeye ilişen ilimlerdir.
İbn-i Sina’ya göre, Allah bütün ispatların temelidir. "Vacibü’l-Vii- cût"tur. Bürhan yoluyla bilinemez. O’ııun ne tarifi, ne illeti vardır. Bilakis kendisi bütün mevcudata delildir. Böylece metafizikten din felsefesine ve tasavvufa geçer.
Mevcudat Cenab-ı Hakk’ın "Va- eibu’l-Vücut" olması sebebiyle, zarurî surette vücut bulmuştur. Bu sebeple eşya üzerinde Allah’ın ezelî inayeti vardır. İbn-i Sinâ, bu İlâhi ahlakı uzun uzun tahlil eder ve buradan asıl beşerî ve amelî ahlâka geçer. Ruhî kuvvetler ile ahlâkî faziletler arasındaki ilişkileri araştırır. İbn-i Sina, Farabî’nin aksine Peygamberlere filozoflardan daha çok yer verir. O’na göre Peygamberler, fiil vasıtasıyla tefekkürü, iman vasıtasıyla aklı tamamlarlar. Böylece Yunan felsefesini İslâm kelâmına yaklaştırmaya gayret eder.
Hekimlikte, riyaziye-fizik ve felsefede çığır açan İbn-i Sina, tarihin en büyük bilginlerinden biridir. İnsanlık tarihinde peygamberler dışında hiç bir deha, O’nun dehasının genişliği, kavradığı alanın akla hayret veren büyüklüğü ile kıyas olunamaz.
Müslüman-Türk tarihinin bu büyük evladı, 1037 yılında Hemedan’da vefat etmiş ve orada defnedilmiştir.
Geniş bir alanda insanlığa büyük hizmetler veren İbn-i Sina’yı rahmet ve şükranla anıyoruz.