Makale

Mescid-i Nebevi'nin Son Genişletme Çalışmaları-1-

H. Ahmet ÖZDEMİR

Mescid-i
Nebevi’nin
Son
Genişletme
Çalışmaları(1)

“Üç mescit dışında hiçbir mescidi ziyaret için yola çıkılmaz:
Mescid-i Haram, şu benim Mescidim ve Mescid-i Aksa...”(2)

Hz. Peygamber (s.a.s) Mekke’den Medine-i Münevvere’ye hicret ettikten sonra mescidini inşaya başladı. Hicretin yedinci yılında, Hayber Gazvesi’nden dönüsünden sonra da Mescid-i Nebevînin alanını genişleterek 2.475 m2’ye çıkarttı. İste bizzat Hz. Peygamber (s.a.s] tarafından yapılan o ilk ilaveden bugüne 14 asır boyunca Mescid-i Nebevîye pek çok ilavelerde bulunuldu ve artan ihtiyaca cevap verebilmesi için genişletildi durdu l3’. Bu genişletme çalışmaları sonunda Mescid’in alanı,
1984 yılına gelindiğinde 28 bin kişilik cemaat kapasitesiyle 16 bin 5 yüz m2’ye çıktı.
Fakat gitgide artan hacı ve umreci sayısı, gerek Mekke’deki Harem’in [Kâbe], gerekse Medine-i Münevvere’deki Harem’in (Mescid-i Nebevî) yeniden genişletilmesini ve bu iki mukaddes şehirde “Allah misafirlerine (Duyûfu’r-Rahmân)” verilecek tüm hizmet ve konfor vasıtalarının hazırlanmasını gerektirdi.
Mescid-i Nebevînin yeni bir imar ve genişletme faaliyetine muhatap olması, Mescidi kuşatan merkezi mıntıkanın geliştirilmesi ve şehrin diğer bölümlerine uygun bir biçimde bağlanması fikri iste bu ihtiyaçtan kaynaklandı. Yeni genişletme çalışması sayesinde Mescid-i Nebevî genel nazım planının kalbine yerleşecekti. Planın uygulamaya geçirilmesi için gerekli her türlü tedbir alınmıştı.
Mescid-i Nebevî tarihindeki bu en büyük genişletme çalışması, 4 Sefer 1405/30 Ekim
1984 tarihinde Kral Fehd b. Abdülaziz’in temel atmasıyla başlamış oldu. Fiili isbası ise ancak Muharrem 1406/Eylül
1985 tarihinde yapılabildi. Sözkonusu buyuk projenin uygulanabilmesi için gerekli alanın sağlanması icab ediyordu.
O nedenle Mescid-i Nebevînin etrafında yer alan 100 bin m2’lik arazi istimlak edildi. Söz- konusu arazide yüksek yapıda binalar kadar sıradan ve halk tipi yapılar da mevcuttu. Mülk sahiplerine istimlak paraları kuruşu kuruşuna ödendi. Hatta bazı mal sahipleri mülklerini Mescid-i Nebevîye para almaksızın bağışladılar I4). Projeye göre Mescid-i Nebevî kuzey, doğu ve batı taraflarından 82 bin m2 (82 dönüm) alana kavuşacak şekilde genişletilecekti. Ancak çevresiyle birlikte toplam alanı 98 bin 5 yüz m2’yi (98,5 bin dönüm) bulacaktı.
Çalışmanın tamamlanmasından sonra Mescid-i Nebevînin ana harîm katı 167 bin cemaat- lik bir kapasiteye kavuşacaktı. Genişletme sayesinde elde edilecek 67 bin m2’yi bulan 90 bin cemaatlik üst katla birlikte Mescid-i Nebevî toplam itibariyle yaklaşık 257 bin cemaat kapasiteli 165 bin m2’lik bir harîm alanına sahip olacaktı.
Etrafını çevreleyen harici alanların da namaz mahalli olarak kullanılmasıyla Mescid-i Nebevî, normal zamanlarda sayısı 650 bini aşan bir cemaati alabilecek, hac mevsimi ve Ramazan ayı gibi hacı ve umreci sayısının zirveye çıktığı dönemlerde ise 1 milyonun üstünde bir cemaate hizmet verecekti.
Bu arada ilginç bir duruma işaret edelim: Yeni genişletme çalışmaları sonunda artık yaklaşık 305 bin nrHik bir ölçeğe ulasan Mescid-i Nebevî, binasıyla ve çevresiyle yüzölçüm olarak Hz. Peygamber (s.a.s) dönemindeki Medine’nin toplam alanına eşittir. Bir başka deyişle Hz. Peygamberin (s.a.s) ve Sahabe-i kiramın yasadığı saadet devrinin Medine’si evleriyle, sokaklarıyla, çarşı pazarıyla... kısacası nesi var nesi yoksa artık bugün topyekün mescittir, hem de Peygamber Mescidi...
Genişletme çalışmaları sonucunda Mescide bir de bodrum katı eklenmiştir. Ana harîmin hemen altında yer alan bodrumun toplam alanı 73 bin 5 yüz m2’dir. Buraya daha çok elektirikli âletler ve mekanik araç gereç yerleştirilmiştir |5). En önemlileri ise, sayıları 143’ü bulan ve muazzam büyüklükteki tünellerde soğutulmuş havayı, ana harîmde mevcut direklerin dibinde yer alan menfezlerden Mescide püskürten vantilatörlerdir. Şimdilik Mescide eklenen yeni bölümlere uygulanan bu soğutma işlemi Mescid-i Nebevînin daha önce değişik dönemlerde yapılmış kısımlarına da tedricen tatbik edilecektir.
Mescide eklenen yeni bölümlerin doğal biçimde yeterince havalandırılması için 13 m. yüksekliğindeki ana harîmin tavanında her biri 18x18 m. boyutlarında 27 adet bosluk bırakılmıştır. Boşlukları havanın durumuna göre açılıp kapanabilen haraketli kubbeler örtmektedir. Kubbeler, hep birden veya birer birer açılıp kapanacak şekilde merkezi bilgisayar sistemi ile kontrol edilmektedir. Kubbelerin elle açılıp kapanması da mümkündür. Ne var ki bir kubbenin bilgisayarlarla açılıp kapanması yaklaşık 1 dakika vakit alırken, elle açılıp kapanması 30 dakika sürmektedir. Bir kubbenin ağırlığı 80 ton kadardır. Kubbelerin iç tarafları nefis tas kakmalı özel ahşap malzeme ile, dış yüzleri ise fayansla kaplanmıştır.
Yeni minarelere gelince. Sayıları altıya ulasan minareler Mescide ayrı bi ulviyet kazandırmıştır. Herbirinin yüksekliği, hilali ile birlikte 104 metredir. Minareler Mescit yapısıyla tam bir bütünlük arz edecek şekilde her köseye 1 ve kuzeyde duvarın ortasında yer alan Kral Fehd b. Abdülaziz girişine sağlı sollu 2 adet olmak üzere yerleştirilmiştir. Minarelerin tepesini 24 ayar altınla kaplanmış yaklaşık 6 metre uzunluğunda ve yine yaklaşık 4,5 ton ağırlığında bronz hilaller taçlandırmaktadır.
Yeni bölümlere kuzey tarafta 3, doğu ve batı taraflarında 2’şer adet ana giriş konmuştur. Bu yedi ana girişten herbiri 3’er metre genişlik ve 6’şar metre yükseklikte 7 kapıya sahiptir. Bunlara ek olarak yeni bölümlerin güney tarafında iki ana giriş daha vardır. Bu ana girişler de 3’er kapıya sahiptir. Binanın, Mescit alanının tamamına dağıtılmış çok sayıda ikinci derece girişi vardır. Mescid-i Nebevînin kapı sayısı yenilerle birlikte artık 85’e ulaşmıştır.
Mescid-i Nebevînin zorunlu hizmetlerini karşılamak için 7 km. kadar batısında 70 bin m2’lik bir alana hayati önemdeki ek binaları barındıran Koordinasyon Merkezi yapılmıştır.
Mescid-i Nebevînin havasını soğutmada kullanılacak soğuk suyu sağlamak için Koordinasyon Merkezi kompleksi içinde bir Soğuk Su istasyonu inşa edilmiştir. Bu istasyonda her biri yaklaşık 3,4 tonluk suyu soğutabilen 6 makine bulunmaktadır. Yine bu istasyonda soğutulan suları pompalamak için her biri 450 beygir gücünde 6 pompa bulunmaktadır.
Sular, Soğuk Su İstasyonundan Mescid-i Nebevînin bodrumunda yer alan vantilatörlere, özellikle Mescidin havasını serinletmede kullanılacak suların Soğuk Su istasyonundan mescide, oradan da tekrar istasyona taşınması için inşa edilmiş hizmet tünelinde mevcut iki borudan birisi vasıtasıyla pompalanmaktadır. Sözkonusu tünelin yüksekliği yaklaşık 4 m., genişliği 6 m. ve uzunluğu 7 km.dir.
Koordinasyon Merkezinde inşa edilen bir başka bina Jeneratör Binası’dır. Binada, ana şebekeden gelen cereyanın kesilmesi durumunda Mescid-i Nebevî ile çevresinin ve araç duraklarının elektirik ihtiyacını karşılayacak her biri 2,5 megavat [MW] gücünde 8 jeneratör bulunuyor.
İnşaat için gerekli yarım milyon adetten fazla fabrikasyon taşın dökümü Mescid-i Nebevînin 2G km. uzağına kurulmuş fabrikada yapıldı. Fabrika, hem eski geleneksel tarzda, hem de bütün dünyaca birinci sınıf kabul edilen modern tarzda üretim yapabilme özelliğine sahipti. Gerekli hammadde Suudi Arabistan topraklarından sağlandı.
1996 yılı itibariyle genişletme çalışmaları tamamlanmış gözükmekle birlikte yine de genel nazım planının eksik kalan bazı bölümleri var. İlki, Mescid-i Nebevînin çevre düzenlemesi. Plana göre Mescidi kuzeyden, batıdan ve güneyden sarıp sarmalayan 206 bin m3’lik ve düzenleme çalışmaları sonunda yaklaşık 400 bin kişilik bir cemaate daha namaz kılma imkanı sağlayacak alanların inşâsı henüz tamamlanamamıştır. Sözkonusu alanlar dört bir yandan duvarlar ve kapılarla donatılacak, islami geometrik şekillere uygun olarak granit ve renkli mermerlerle döşenecek ve hurma ağaçlarıyla süslenecektir c6).
Sayıları her geçen yıl biraz daha artan ziyaretçilerin Mes- cid-i Nebevîye geliş gidişlerini kolaylaştırmak için nazım planda öngörülen bir husus da, araç (taksi, otobüs vb. nakil vasıtaları) duraklarını barındıracak bir binanın yapımı ve buranın Mescid-i Nebevîye getirip götüren 3 u alt katta 3’ü de üst katta olacak 6 adet ana giriş çıkış yoluna bağlanmasıdır. Araç durakları, Mes- cid-i Nebevi’yi çevreleyen arazinin altında yer alacak, iki kattan oluşacak. Toplam alanı 292 m2 olup burada 4500 durak bulunacak. Adı geçen yapı bünyesinde sadece araç durakları olmayacak. Bilakis hacıların ihtiyaç duyacağı sağlık, güvenlik ve yönetim merkezleri de bu binanın öteki birimlerini oluşturacak. 6.800 abdest alma musluğu, 560 içme suyu musluğu, 2.500 tuvalet ve sıradan veya yürüyen merdivenler de yine bu yapıda bulunacak. Araç duraklarına çıkan 30 adet giriş ziyaretçilerin hareket imkanını kolaylaştıracak.
Çalışmanın bir an evvel sonuçlandırılarak ziyaretçilerin, Su- udluların çok sevdikleri deyimle Allah Misafirleri’nin layık oldukları hizmete kavuşmalarını dileriz.

1- Bin Ladin Şirketi tarafından yayınlanan “Mesrû’u tevessu’ati’l-mesci- di’n-nebeuiyy’s-serîf” adlı broşürden yararlanılarak hazırlanmıştır. Broşürü elde etmemize yardımcı olan Bin Ladin Sirketi’inin Mescid-i Nebevî santiyesi Türkçe mütercimlerinden Konya-llgınlı Muhammed Bey’e ve birinci elden şifahi bilgiler veren şantiyenin sorumlu Elektirik Mühendisi Konya Beysehirli Yakup İNCE Bey’e sonsuz teşekkürler..
2- Müslim, Sahih, el-hacc, Bâbu lâ tuseddu’r-rihâl illâ ilâ selâseti mesâcid
(bab no: 95], Hadisin değişik varyantları için aynı baba müracaat ediniz. Hadis Buhari (salat), Nesei (salat) ve Ebu Davut (hac), ayrıca Taberani tarafından da nakledilmiştir. Mescid-i Haram’dan murat Kâbe-i Şerife, benim Mescidimden murat Mescid-i Nebevî ve Mescid-i Ak- sa’dan murat ise Kudüs’teki mescittir.
Alimler bu Oç mescit dışında bir mescit için niye yola çıkılmayacağının sebebi hususunda değişik görüşler belirtmişlerdir. Tartışmalar için bkz: Ahmet Da- vutoğlu, Sahih-i Müslim Terceme ve Şerhi (I-XII), İstanbul 1977-1980, VII/200-202.
3- Mescid-i Nebevfnin inşa edilişinden günümüze kadar geçirdiği genişletme çalışmalarına dair derli toplu bilgi için bkz: M. Asım Köksal, İslam Tarihi [l-XVI], Istanbul ts., VIII/131-136. Bin Ladin Sirketi’nin yukarıda adı geçen broşüründe de Mescid-i Nebevînin çeşitli dönemlerdeki değişik genişletme çalışmalarına dair renkli bir kroki vardır.
4- 1996’da gerçekleştirdiğimiz hac ziyareti sırasında sülale-i tahire- den, Hz. Peygamber’in [s.a.s) torunlarından olduğu söylenen Muhammed Zekeriya el-Buhari adlı zatla görüşüp hayır duasını almıştık. İlim sahibi bir zat olan muhteremin Bakî kabristanı tarafındaki kösede yer alan minarenin yapıldığı yere rastalayan evinin istimlak parasını almaktan teedüb ettiğini hem hocaya hizmet eden, hem de Bilal el- Habesi Camii müezzinliğini yürüten bir Türkten, Mihr Ali Hoca’dan duymuştuk.
5- 1996 yılındaki hac ziyaretimizde, aşırı izdihamla karşılaşan Mescid-i Nebevî yetkililerinin namaz kılmak isteyenler için üst katı kullanıma açmakla birlikte, bodrum katı da istihdam ettiklerine şahit olduk. Dolayısıyla söyle bir fiili durumla karsı karşıyayız: Bodrum kat aynı zamanda namaz mahalli olarak kullanılabilmektedir. O halde cemaat sayısına ve mescid yüzölçümüne ait rakamlar bu gözle yeniden değerlendirilmelidir.
6- 1992 hac mevsiminde Mescidin hemen yanıbasında kurulu inşaat şantiyesindeki yetkililerden rica-minnet birkaç broşür ve şifahi bazı bilgiler alma imkanımız olmuştu. 1996 hac mevsiminde isler bittiği için şantiyenin yerinde yeller estiğinden proje ve çalışmalar hakkında birinci elden bilgi alamadık. Sıradan halkın ketumluğu da (Yoksa çekimserliği mi demeli?) buna eklenince faaliyetler hakkında bütün elde edebildiğimiz ufak tefek bazı bilgi kırıntısı oldu. Söylentilere göre ABO’nin Kuveyt’e müdahelesinden sonra ciddi bir krize giren Suud ekonomisi Bin Ladin Sirketi’ne gerekli ödemeleri yapamamış, anlaşmazlık üzerine is Dallah Sirketi’ne devredilmiş. Su anda Dallah projeyi tamamlamak için gerekli çalışmaları yürütmekte imiş. Hakikaten de kafilelerimizin Medine’de bulunduğu sırada küçük çapta bir ihata duvarının bir gecede sıralanıverdiğini görmüştük.