Makale

Modern İletişim Teknolojileri ve Tebliğ

Modern İletişim
Teknolojileri ve Tebliğ

Doç. Dr. Ramazan Acun
Hacettepe Üniv. Edebiyat Fak.

Kitap, dergi, gazete gibi basım teknolojisine veya radyo ve televizyon gibi elektromanyetik teknoloji üzerine kurulu araçlara dayalı kitle iletişimi, geçtiğimiz yüzyılın sonlarında internet’in keşfi ile yeni ve farklı bir boyut kazanmıştır: Bir internet uygulaması olan World Wide Web, kısaca Web, çeşitli türden verilerin (metin, ses, görüntü, hareketli görüntü) ve bunların kombinasyonlarının etkileşimli bir ortamda yayım ve erişimine imkân vermektedir. Dahası, Web’e dayalı iletişim diğer teknolojilere kıyasla çok daha hızlı ve ekonomik biçimde ve mekândan bağımsız olarak gerçek- leştirilmektedir. Bu özellikleri Web’in bütün diğer iletişim, basım ve dağıtım teknolojilerini bünyesinde bütünleştirecek biçimde gelişmesine yol açmıştır.
Internet, artık bütün sektörlerce yaygın kullanılmaktadır ve giderek daha da yaygınlaşmaktadır. Internet’i yaygın kullananlar arasında yüzlerce farklı din/inanç grubu da bulunmaktadır. Bu gruplar hem inançlarını yaymak hem de mensuplan arasında iletişim ve dayanışmayı güçlendirmek amacıyla Web siteleri açmış bulunuyor.
Dini grupların İnternet’te yoğun olarak varlık göstermeleri, bu gruplar hakkında bilimsel araştırmalara yol açtığı gibi, tamamen yeni dini tartışmalar da başlatmıştır: Tanrı Internet’e bağlanıyor mu ve e-mail adresi var mı? Web’in görsel kapasitesi kutsal kitapların ve diğer dini kaynakların yorumlanmasında yeni açılımlar sağlayabilir mi? "Online" ayin veya ibadet yapılabilir mi? Meselâ, Papa II. John Paul, daha geniş bir kitleye ulaşabilmek için 1998 yılından beri ayinlerini Internet üzerinden yayınlamaktadır. Öyle ise, cemaat halinde "sanal ibadet" ne demektir? Kişi iç huzuru ve aydınlığa elektronik yoldan erişebilir mi? Güvenirlik ve inandırıcılık nasıl temin edilecektir?
Bir kısım yazarlar İnternet’in yarattığı kaos ve "bilgi kirliliği"ne dikkat çekerken diğer bir kısmı onun potansiyeli üzerinde durmaktadırlar. Bu yazarlara göre "sanal Incil turları", ölü ya da yaşayan peygamberlerle sohbetler, Hz. Isa ile bir yürüyüşte beraber olabilme gibi ileri seviyede etkileşim imkânları kişilerin, kilisede vaaz dinlemenin ya da matbu kitaptan Incil okumanın sağladığının çok ötesinde kendilerini Allah’a yakın hissetmelerini sağladığını ileri sürmektedirler.
Gerçekten de, bilgisayar okur yazarlığı ve internet bağlantısı olan herkes, Vatikan web sitesini ziyaret ettikten sonra (www.vatican.va) saniyeler içinde Satanistlerin web sitesine (www.sa- tannet.net) geçebilir, "ateistforum"da (www.net- work54.com/Hide/ Forum/155862) tartışmalara katılırken, burada Kur’an’da olduğu ya da olmadığı ileri sürülen konuları aynı anda bir Kur’an sitesine giderek (quran.al-islam.com) tahkik edebilir.
internnet’te yapılan taramalar, kitabi dinler arasında internet’i en az kullananların Müslüman- lar olduğunu göstermektedir; sayı bakımından Hıristiyan ve Yahudi gruplarla arada tam bir uçurum bulunmaktadır. Bununla birlikte, içerik zenginliği ve teknik bakımdan göreli olarak oldukça iyi sayılabilecek İslâmî web siteleri bulunmaktadır. Bu siteler incelendiğinde, İslâm’ın bütün yönleriyle ilgili bilgiler bulunduğu görülmektedir. Ayrıca, Müslüman gruplar arasında iletişim ve dayanışmayı güçlendirmek amacıyla etkileşimli ortamlar yaratıldığı ve bu eğilimin giderek daha çok ağırlık kazandığı görülmektedir.
İslâm’la ilgili İnternet’te yer alan bilgiler aşağıdaki başlıklar altında toplanabilir: İslâm’ı Anlamak ve İslâm’ın Temelleri; Temel İslâmî Kaynaklar: Kur’an ve Hadis Külliyatı; İslâm ve Bilim; İslâm Hukuku; Hicri Takvim ve Takvim Dönüştürme; Hac ve Umre Seyahati; İslâm Tarihi; Tasavvuf ve Tarikatlar; Şii İslâm; Karşılaştırmalı olarak İslâm, Hiristiyanlık ve Yahudilik; İslâm Hakkında Bilimsel Yayınlar ve Araştırma Merkezleri; İslâm Hakkında Haber Gurupları, Forumlar ve Tartışma Listeleri.
Bu başlıkların önemli bir bölümünü içeren genel mahiyette siteler olduğu gibi, ağırlıklı olarak belli bir konuya yönelik siteler de bulunmaktadır.
Şekil 1: İslami - City’nin Ana Sayfası (www.is- lamicity.org).
Siteyi ziyaret edenler İslâm’ın doğuşu hakkında bilgilenmekte, Kur’an ve hadis gibi temel kaynakları çok boyutlu inceleyebilmekte, Hac ve Umre ile ilgili görsel işitsel malzemeye erişebilmekte, ibadet vakitlerini hesaplayabilmekte, güncel olaylar hakkında haber ve analizler okuyabilmekte veya İmama e-maille soru sorabilmektedir. Radyo Islam beş RealAudio kanalından Kur’an okunması veya İslâm’ın öğretimi gibi konularda yayın yapmaktadır. Çarşısında iş ve konferans ilanları yanında, kitap, hediyelik eşya, video, müzik ve bilgisayar yazılımlarına kadar çok çeşitli ürün bulunmaktadır.
Genel mahiyetteki sitelere bir başka iyi örnek de www.islam.com sitesidir. Bu site özellikle 24 değişik tartışma forumu ile dikkati çekmektedir. "Bilim ve teknoloji, İslâm’da kadın" ve "inançlar arası diyalog" gibi 24 değişik tartışma forumuna oldukça aktif bir katılım olduğu gözlemlenmektedir.
Genel mahiyetteki sitelere Türkiye’den ve Türkçe en iyi örnek Diyanet İşleri Başkanlığı’nın web sitesidir (www.diyanet.gov.tr). Bu site ancak son bir-iki yıldır zengin bir içeriğe kavuşabilmiştir. Diğer Türkçe sitelerin ağırlıklı olarak, Mevlevilik (www.mevlana.ws), Rifai-Kadiri (www.rifai-kadi-ri.org), Nakşibendi (www.geocities.com/eldi-ventr/naksi.htm) ve Alevi-Bektaşi (www.alevibek-tasi.com) gibi çeşitli tarikat gruplarına ait olduğu görülmektedir. Ancak bunların daha çok Türkiye dışından yayın yaptıkları anlaşılmaktadır.
İnternet’te Kutsal Kur’an Kaynakları (Holy Qur’an Resources on the Internet) (www.qu-ran.org.uk) özel bir konuya/misyona hasredilmiş sitelere iyi bir örnek olarak verilebilir. Burada, Kur’an’ın Türkçe dahil 24 dilde tercümesi ile çeşitli dillerde tefsirlerine bağlantılar, Kur’an yazma koleksiyonlarını bulunduran merkezler hakkında bilgiler ve varsa bu merkezlerin web sitelerine bağlantılar, Kur’an hakkında yazılmış makaleler, Kur’an, Tevrat ve İncil karşılaştırmaları; Kur’an’ın çeşitli makamlarda online (mp3 veya Real Audio formatında) okunuşu, kelimeye dayalı veya fonetik tarama motoru bulunmaktadır. Bir başka kayda değer Kur’an sitesi de quran.al-islam.com adresinde bulunmaktadır. Bu sitede, Kur’an’ın altı dilde (İngilizce,
Fransızca, Almanca, Türkçe, Malay dili ve Endonezya dili) tercümesini karşılaştırmalı olarak incelemek ve iki değişik makamda okunuşunu dinlemek mümkündür. Ayrıca, Kur’an’ın içeriğine analitik konu başlıklarından hareketle, veya anahtar kelime araması yoluyla erişilebilmektedir.
Bu işlemler yine söz konusu bu altı dilde yapılabilmektedir.
Özel bir misyona hasredilmiş web siteleri içinde doğrudan İslâm’a davet eden (www.calltois- lam.com); İslâm’ın anlaşılmasını hedefleyen (www.understan- ding-islam.com), İslâm’a klavuz- luk yapan (www.islam-gu- ide.com) ve soru ve cevaplarla İslâm’ı anlatanlar (www.İslâmî 01 .com) dikkat çekmektedir.
Özel misyona hasredilmiş siteler içinde en ilginci ise www.is- lam-democracy.org’dur. Bu site Washington’da bulunan ve İslâm dünyasında demokrasiyi yaymayı misyon edinmiş bulunan, The Center for the Study of Islam &
Democracy adlı kuruluş tarafından yayınlanmaktadır.
Sonuç olarak şunlar söylenebilir: Gerçek dünyada olduğu gibi siber dünyada da din ve inanç konusunun önemli bir yer tuttuğu, tarama motorları yoluyla kolayca elde edilebilen istatistiklerden anlaşılmaktadır. Özellikle Web teknolojisinin sağladığı, görsel ve etkileşimli ortam, dini tebliğ, din eğitimi ve dini gruplar arasında iletişim ve diyalog açısından uygun bir ortam yaratmıştır. Başka bir ifadeyle, "internet sayesinde insanlar Allah’a daha yakın olma imkanı bulmuşlardır".
Her ne kadar, Hıristiyan ve Yahudi gruplara kıyasla istatistiksel olarak daha az olsa da, Müslüman grupların da web teknolojisinin sağladığı bu imkanlardan faydalandıkları görülmektedir. Çok çeşitli dillerde yayınlanan bu web sitelerinde, İslâm bütün yönleriyle tanıtılmakta, Kur’an ve Hadis külliyatı gibi temel kaynakları çok boyutlu inceleme imkanı sunulmakta, İslâm’ın bugünkü meseleleri ile ilgili yüzlerce değişik forumda, uluslar arası çapta hem Müslümanların kendi içinde hem de farklı inançlara mensup kişiler arasında canlı tartışmalar gerçekleştirilmektedir.
Web yayıncılığının çok kolay olması, yalan, yanlış ve denetimsiz pek çok bilginin internet’te yer alması sonucunu da beraberinde getirmektedir. Bu noktada İlâhiyatçı bilim adamlarına büyük görev düşmektedir: Dini alandaki, özellikle İslâm’la ilgili web siteleri sürekli gözden geçirilerek, değerlendirme raporları hazırlanmalı ve bunlar da yine internet’te (ve diğer medyada) yayınlanmalıdır. Özellikle çocukları ve gençleri zararlı/yanlış bilgilerden korumaya yönelik SiberHızır, AğMeleği, ŞeytanSavar adları altında internet filitre programları hazırlatılmalıdır. İlâhiyatçılarımızın ve genel olarak diğer sosyal bilimcilerimizin internets çoluk çocuğun oyun oynadığı ve "chat" yaptığı ortam olarak görmekten vazgeçip ciddiye almalarının zamanı gelmiştir.
İnternet’in diğer medya türlerine kıyasla belirgin özelliği etkileşimli/katılımlı (interactive) olmasıdır ve donanım ve yazılım teknolojilerindeki ilerlemelerle bu özellik giderek daha güçlenmektedir. Özelikle, "virtual reality" veya "sanal gerçeklik" tekniklerinin İnternet üzerinden de uygulanabilir hale gelmesinin yarattığı yeni imkânlardan faydalanılmalıdır.