Makale

Hadislerde İslam

Hadislerle İslam

Hale Çerçibaşı
Diyanet İşleri Uzmanı

Hz. Peygamber’i (s.a.s.) sonraki nesillere tanıtan ve onun sünnetini çağlara taşıyan en önemli vasıtadır hadis. İslam’ın erken dönemlerinden itibaren Müslümanların yoğun ilgisine mazhar olan hadis, bu alanda zengin bir literatür meydana getirmiştir. Bununla birlikte klasik hadis kaynaklarının tamamı, herkesin kolaylıkla yararlanabileceği nitelikte olmadığı için hadisleri anlama ve Allah Rasulü’nün çağlar üstü örnekliğini içinde bulunduğumuz zamana taşıma noktasında çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır. Türkiye’de, Cumhuriyetin ilk yıllarından itibaren Hz. Peygamber’in mesajını halkımıza ulaştırmak amacıyla çeşitli eserler kaleme alınmakla beraber söz konusu sorunlar tamamen aşılamamıştır. Hz. Peygamber’in sünnetini ve hadisleri doğru anlama ihtiyacına binaen telif edilen Hadislerle İslam adlı eserde, bu kıymetli mirası modern zamanın problemleri ve ihtiyaçlarını dikkate alarak sade ve anlaşılır bir dille günümüz okuyucularına sunma gayesi güdülmektedir.
Tarih boyunca çoğu zaman şahsi gayretler sonucu ortaya konulan hadis kitabiyatından farklı olarak Hadislerle İslam, yaklaşık seksen beş akademisyenin emeği ile hazırlanmış geniş katılımlı bir çalışmadır. Bu çerçevede Diyanet İşleri Başkanlığı ve Türkiye Diyanet Vakfı’nın ortak desteğiyle “Konulu Hadis Projesi” başlatılarak öncelikle iki yüz beş bin kadar rivayet içeren sanal bir veri tabanı oluşturulmuştur. Veri tabanına Kur’an-ı Kerim’in yanı sıra başta Kütüb-i Tis’a olmak üzere on dokuz hadis kitabı bütünüyle girilmiştir. Ayrıca bu kaynakların dışında konu yazımında muhtelif eserlerden alınan ve kullanılan bilgiler de veri tabanına kaydedilmiştir. Veri tabanında kayıtlı rivayetler konularına ve içeriklerine göre tasnif edilmiştir. Bu faaliyet neticesinde dört bin beş yüz kadar konu başlığına ulaşılmıştır. Elde edilen bu başlıklar, daha sonra, kitapta yer verilmesi düşünülen üç yüz elli civarında ana başlık altında toplanmıştır. Böylece kitapta kullanılacak malzemenin yazarlara elektronik ortamda kolaylıkla ulaştırılması sağlanmıştır. Yazarlar tarafından kaleme alınan makaleler beş aşamalı bir inceleme sürecinden geçirilerek içerik, bütünlük, tutarlılık ve üslup açısından aralarında belli bir uyum sağlanmasına gayret gösterilmiştir. Yaklaşık altı yıl süren gayretler sonucu Hadislerle İslam yedi cilt halinde telif edilmiştir. Hadislerle İslam geniş bir mukaddime, giriş ve sekiz ana bölümden oluşmaktadır. Bölümler şunlardır: 1. Allah, Âlem, İnsan ve Din, 2. Bilgi, 3. İman, 4. İbadet, 5. Ahlak, 6. Sosyal Hayat, 7. Kültür ve Medeniyet, 8. Ebedî Hayat: Ahiret.
Eserde yer alan konular, yaşadığımız çağın gerçeklerini, edebî zevkini, hassasiyetini, niteliğini dikkate alarak tespit edilmiş ve kaleme alınmıştır. Eser temel olarak hadis alanındaki birikimi ve hadis kültürünü ortalama okura taşımayı hedeflediğinden, konu yazımında hadis alanındaki akademik problemlere değinilmediği gibi tefsir, fıkıh, kelam ve tasavvuf gibi bilim dalları kapsamındaki teknik tartışmalara da yer verilmemiştir. Konuların işlenişinde öncelikle hadislerin ayetlerle ve yine hadislerle izahı yöntemi takip edilmiştir. Bu nedenle yeri geldiğinde bir hadis metninin hatta isnadının satır aralarında kalan bazı bilgilere bile tarihsel ve kültürel bir değer atfedilmiştir. Konularına göre tasnif edilen hadislerin klasik hadis kitaplarında olduğu üzere alt alta sıralanması yerine girişi, gelişmesi, sonucu ve kurgusu olan bir yazı bütünlüğü içerisinde yorumlanarak sunumu tercih edilmiştir. Her makaleye başlamadan önce muteber kaynaklardan seçilen, konuyu kuşatan ve ana fikri yansıtan, tercihen ezberlenebilir nitelikte “serlevha hadis” adı verilen ortalama beş hadise Arapça ve Türkçe metniyle birlikte yer verilmiştir. Makalelerde sayfa ve kelime sınırlaması bulunmasından dolayı her konuda ortalama otuz civarında hadis kullanılmıştır. Hadisler değerlendirilirken temel dinî metinlerin birbirleriyle olan irtibatı ve metinler arası iç bütünlük dikkate alınmış; özellikle Kur’an, hadis, sünnet ve sîret birlikteliğinin metne yansıtılmasına gayret edilmiştir. Eserde sade, anlaşılır ve akıcı bir dil kullanılmasına özen gösterilmiş, hadis metinlerinin çevirisi günümüz Türkçesi ile yapılmıştır.
Hz. Peygamber’in çağımıza dönük yüzünü, hadislerin mesajını yeniden düşünerek ve güncelleştirerek bugünün insanına ulaştırma sorumluluğundan hareketle telif edilen bu eser, zikredilen birçok yönüyle özgün bir çalışma niteliği taşımaktadır. Okuyucuyu Allah Rasulü’nün rahmet ve hikmet dolu dünyasını keşfetmeye çağıran Hadislerle İslam; camide cemaate; evde aileye okunacak bir hadis kitabı olarak Diyanet İşleri Başkanlığı yayınları arasındaki seçkin yerini almıştır. (Hadislerle İslam, DİB yayınları, Ankara 2013, 7 cilt.)
Avrupa Birliği Sürecinde Türkiye’de Din Eğitimi Politikaları
İbrahim Turan
İz Yayıncılık, İstanbul 2013, 334 s.
Batı Düşüncesi
Kasım Küçükalp - Ahmet Cevizci
İsam Yayınları, İstanbul 2010, 240 s.
Necip Fazıl’ın Düşünce Dünyası
Dr. Yasin Beyaz
İşaret , İstanbul 2013, 311 s.

Geçmişten Geleceğe Küre
İsmail Özgören
Ankara 2013, 244 s.