Makale

Çalışma Hayatında STRES ve BAŞA ÇIKMA YOLLARI

Çalışma
Hayatında
STRES
ve BAŞA ÇIKMA YOLLARI

Ahmet Sandal
Kamu Yönetimi Uzmanı

Geçtiğimiz yüzyıl insanlara büyük bir hareketlilik ve hız kazandırmış, bu durumda insanlar sürekli yarış ve değişim içinde olmaya zorlanmıştır. Yalnızca bir fert olarak insanlar mı? Toplumlar bile birbirleriyle yarışır olmuştur. Böylesi bir yarışma ortamı çalışma hayatında da "mutlak surette başarı, tek kıstas üretim" şeklindeki anlayışı egemen kılmıştır. Bu egemen anlayış, beraberinde heyecan, gerilim, çatışma, çekişme ve diğer stres verici unsurları getirmiştir.
Genel olarak stres
Stres, sözcük olarak Lâtince kökenden "estrictia"dan gelmektedir. Önceleri, "adversity" karşılığı olarak felâket, belâ, musibet gibi anlamlara ya da "affliction" dert, keder, sıkıntı gibi anlamlara sahipken, 19. yüzyıldan itibaren, stres kavramına yüklenen anlam değişmiştir. Halktan birine stresin ne olduğunu sorsanız, "ruhi dengenin bozulması, sıkıntı ve gerginlik içinde olmak, mutlu olamamak" gibi cevaplar alırsınız. Bilim adamları (örneğin, Rabkin ve Struening) stresi; organizmanın stres verici etkenlere gösterdiği, fizyolojik ya da psikolojik tepki olarak tanımlamışlardır. Stres’in temelde psikolojik bir olgu olduğu noktasında bilim adamları arasında görüş birliği olduğunu görmekteyiz.
Stres nedenleri
Stres nedeni olarak başta "yarışma toplumu"nu belirtmiştik. Yani, bu çağda karşımıza çıkan (daha doğrusu içinde mecburen bulunulan) toplum bizatihî stres nedenidir. Bu bizatihî nedeni başa koyduktan sonra, stres nedenlerini yönetimden kaynaklanan stres, kişiden kaynaklanan stres şeklinde iki ana gruba ayırabiliriz.
Yönetimden kaynaklanan stres hakkında şöyle bir sıralama yapmak mümkündür, iş gruplarını değiştirme imkânlarının azlığı, karar alma süreçlerine dahil olamama, kalabalık çalışma koşulları, aşırı gürültü, hava kirliliği, iş kazaları, yetersiz aydınlatma, yetersiz iletişim gibi etkenler yönetsel açıdan birer stres nedenleridir.
Kişisel olarak da yöneticiden ve kişinin kendisinden kaynaklanan bazı hususlar (örneğin, ailevî sıkıntılar, geçim problemi kişinin yaş durumu, eğitim düzeyi, bilgi seviyesi gibi) birer stres nedeni olabilmektedir.
Stres belirtileri ve yol açtığı hastalıklar
Stresin birçok belirtisi bulunmaktadır. Bu belirtilerden en önemlileri olarak, "yüksek kan basıncı, hızlı kalp atışı, kaslarda gerilim ve titreme, uykusuzluk, midede kramp ve bulantı, baş ağrısı, baş dönmesi, aşırı yorgunluk, bitkinlik, göğüs ağrısı, ağız kuruması, zayıflık, aşırı terleme, zor nefes almak, bağırsakların bozulması, dişlerin sıkılması" belirtilebilir.
Stresin yol açtığı hastalıklar kapsamında yine uzman görüşünden yararlanarak, Kayseri Devlet Hastanesi Dahiliye Uzmanı Dr. Ünal Polat’ın açıklamalarına yer verelim:
"Doktora başvuran memurlarda strese bağlı mide ve bağırsak hastalıkları ile baş ağrısı ve hipertansiyon görüldüğü, özellikle öğretmenlerde uzun süre ayakta durmalarına bağlı olarak bacaklarda varis denilen damar genişlemelerinin oluştuğu, stresin, göz ve böbreklere olumsuz tesirlerinin olduğu, damar yapılarını ve kalbi etkileyerek de hipertansiyon hastalığına neden olduğu" klinik deneylerde ispatlanmış bir gerçektir.
Stresle nasıl mücadele edilebilir?
Bu sorunun cevabını iki ana eksende ortaya koyabiliriz.
I- Kişisel geliştirme faaliyetleri:
Bu kapsamda çeşitli sosyal aktiviteler ve sportif faaliyetler önemli yer tutar, insanın düşüncesini ve içe kapanıklığını atacak, enerjisini dışa vuracak sportif etkinlikler ile kermes, konferansa katılma, panel izleme, seyahat etme, tatil yapma gibi faaliyetler bu başlık altında sayılabilir.
2- Mesleki geliştirme faaliyetleri:
Devlet memuru ya da diğer bir çalışan, kendi konusunda bilgisi ve statüsü itibariyle toplumda yer kazanmış durumdadır. Kısacası belli bir bilinç ve eğitim düzeyine sahip bir personeli, yukarıdaki kişisel geliştirme faaliyetleri ile tatmin etmek, stresini gidermek her zaman mümkün olmayabilir. Bundan dolayı, öncelikle mesleki tatmini artıracak ve kurumsal düzenleme yapmak suretiyle motivasyonu artıracak gelişmeler gereklidir.
Stres sorununu, bu yazıda kısaca ele almış bulunmaktayız. Esasında, konu geniş ve üzerinde akademik çalışma yapılacak özelliktedir. Stres tüm çalışanların sorunudur. Bu sorun üzerinde alan araştırması yapılması, konunun anket, gözlem ve diğer yöntemlerle etraflıca incelenmesi, önemli bilgi- bulgulara ulaşılması, gerek kamu yönetimimizin, gerekse özel sektör yönetiminin gelişmesine katkı sağlayacaktır.